ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΔΑ

Στην Αρχαία Ελλάδα εμφανίστηκε μια μορφή συνεργασίας μεταξύ πόλεων, οι αμφικτιονίες. Οι αμφικτιονίες ήταν ένας θρησκευτικός και πολιτικός σύνδεσμος που δημιουργούνταν με κέντρο τη λατρεία σ' ένα ιερό από τους κατοίκους των γύρω πόλεων. Διοργανώνονταν κοινές γιορτές και εκδηλώσεις λατρείας και έπαιρναν μέρος αντιπρόσωποι όλων των περιοχών. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργήθηκε ένα είδος θρησκευτικού συνδέσμου μεταξύ των πόλεων και αργότερα μετατράπηκε σε πολιτικό σύνδεσμο, με τη μορφή της σημερινής ομοσπονδίας. Αμφικτιονίες υπήρχαν πάρα πολλές στην αρχαία Ελλάδα. Σπουδαιότερες και παλιότερες ήταν: στην Καλαβρία, το σημερινό Πόρο, στη Βοιωτία, στη Μυκάλη η αμφικτιονία των δώδεκα ιωνικών πόλεων, η αμφικτιονία της δωρικής εξάπολης στη Μικρά Ασία, η αμφικτιονία της Δήλου, με κέντρο το ναό του Απόλλωνα, και η σπουδαιότερη αμφικτιονία των Δελφών, που δημιουργήθηκε από την ένωση τριών άλλων αμφικτιονιών.
Για τις αμφικτιονίες ίσχυαν ορισμένοι κανόνες: π.χ. στην εποχή των κοινών εκδηλώσεων κάθε εχθροπραξία σταματούσε, ο ναός που λατρευόταν ήταν απαραβίαστο άσυλο και όσες πόλεις έπαιρναν μέρος έπρεπε να ελέγχουν τη συμπεριφορά τους, ακολουθώντας ορισμένους νόμους.
Οι πόλεις που συμμετείχαν εξακολουθούσαν να είναι αυτοτελείς και ανεξάρτητες. Οι αμφικτιονίες ήταν η πρώτη προσπάθεια που έγινε για να ρυθμιστούν οι σχέσεις μεταξύ των λαών. Αργότερα ο θεσμός αυτός αντικαταστάθηκε από τα Κοινά και από τις συμπολιτείες και έτσι οι αμφικτιονίες εξαφανίστηκαν.

ΟΗΕ

Ίδρυση του ΟΗΕ

Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που προξένησε εκατομμύρια θύματα και ανυπολόγιστες υλικές ζημίες, έγινε συνείδηση στους λαούς ότι ο πόλεμος δεν οδηγεί στην επίλυση διαφορών αλλά σε απερίγραπτες καταστροφές. Οι λαοί είχαν την απαίτηση να επιλύονται οι διαφορές ανάμεσα στα κράτη ειρηνικά και όχι με τα όπλα. Έτσι το 1945 ιδρύθηκε ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), που έχει ως στόχο του την διασφάλιση και διατήρηση της ειρήνης και την επίλυση των διαφορών με το διάλογο και τη διαιτησία. Μια από τις 51 χώρες που συμμετείχαν στην ίδρυση του ΟΗΕ ήταν και η Ελλάδα.

Η λειτουργία του ΟΗΕ στηρίζεται στη συνεργασία των κρατών που συμμετέχουν σε αυτόν και δεν αποτελεί ένωση κρατών (όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση). Είναι αξιοπρόσεκτο ότι ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών εμφανίζει πάρα πολλά κοινά σημεία με τις αμφικτιονίες στην Αρχαία Ελλάδα.

Σκοποί του ΟΗΕ

Ήδη στο 1ο άρθρο του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ αναφέρεται ότι στόχος του είναι η διαφύλαξη της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας και η καλλιέργεια των φιλικών σχέσεων ανάμεσα στα έθνη με βάση την αρχή των ίσων δικαιωμάτων, δηλαδή ότι κάθε έθνος έχει ίσα δικαιώματα με τα άλλα.

Στον ΟΗΕ, τουλάχιστον θεωρητικά, όλα τα κράτη μέλη είναι ίσα. Όλα τα μέλη του αναλαμβάνουν την υποχρέωση να μη χρησιμοποιούν βία ή απειλή βίας στις σχέσεις τους με άλλα κράτη και να βοηθούν τον ΟΗΕ στο έργο του.

Όργανα του ΟΗΕ

•  Η Γενική Συνέλευση. Σε αυτή συμμετέχουν ισότιμα όλα τα κράτη, μικρά ή μεγάλα και οι αποφάσεις λαμβάνονται με απλή πλειοψηφία. Οι αποφάσεις αυτές δεν είναι υποχρεωτικό να εφαρμόζονται από όλα τα κράτη μέλη, αλλά έχουν το χαρακτήρα σύστασης. Αν όμως ένα κράτος τις αγνοήσει, κινδυνεύει να απομονωθεί και να έρθει σε αντίθεση με την παγκόσμια κοινή γνώμη.

•  Το Συμβούλιο Ασφαλείας. Το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει τη δυνατότητα να στερήσει από οικονομικά οφέλη ένα κράτος (επιβολή οικονομικών κυρώσεων) ή και να εγκρίνει την αποστολή στρατιωτικών ειρηνευτικών δυνάμεων σε διάφορες περιοχές του πλανήτη μας. Αποτελείται από δεκαπέντε κράτη μέλη: από αυτά τα πέντε είναι μόνιμα (ΗΠΑ, Μ. Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία και Κίνα) και τα υπόλοιπα δέκα εκλέγονται για δύο χρόνια από τη Γενική Συνέλευση. Για να ληφθεί μια απόφαση πρέπει να την ψηφίσει η πλειοψηφία των μελών και να μην προβάλει αντίρρηση κάποιο από τα πέντε μόνιμα μέλη του. Οι πέντε δηλαδή χώρες που είναι μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας έχουν το δικαίωμα της αρνησικυρίας (veto). Μπορούν δηλαδή να ματαιώσουν οποιαδήποτε απόφαση του Συμβουλίου δεν τους ικανοποιεί. Αυτό βέβαια δημιουργεί προβλήματα και δυσαρέσκεια στις υπόλοιπες χώρες, ιδίως όταν τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας θέτουν τα κρατικά τους συμφέροντα πάνω από την έννοια του δικαίου.

•  Το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο. Αποτελείται από 54 κράτη μέλη του ΟΗΕ που εκλέγονται από τη Γενική Συνέλευση για τρία χρόνια. Αποφασίζει με απλή πλειοψηφία για θέματα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, προστασίας περιβάλλοντος, ανθρώπινων δικαιωμάτων κλπ.

•  Το Διεθνές Δικαστήριο. Έδρα του είναι η Χάγη της Ολλανδίας, γι' αυτό είναι γνωστό και ως Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Αποτελείται από δεκαπέντε δικαστές με θητεία που επιλέγονται από τη Γενική Συνέλευση και το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Έργο τους είναι να επιλύουν τις διαφορές μεταξύ των κρατών, εφόσον όλα τα κράτη που εμπλέκονται σε μία διαφορά ζητήσουν τη διαιτησία του Διεθνούς Δικαστηρίου.

•  Η Γραμματεία. Προϊστάμενος της Γραμματείας του ΟΗΕ είναι ο Γενικός Γραμματέας που εκλέγεται από τη Γενική Συνέλευση για πέντε χρόνια μετά από πρόταση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Ο Γενικός Γραμματέας είναι ο διοικητικός διευθυντής όλων των υπαλλήλων του ΟΗΕ, αλλά ο ρόλος του είναι ευρύτερος: φέρνει στον ΟΗΕ κάθε θέμα που πιστεύει ότι απειλεί τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια, μεσολαβεί ανάμεσα στα κράτη μέλη ώστε να ληφθούν αποφάσεις, αναλαμβάνει ειρηνευτικές αποστολές, κλπ.

Οργανώσεις του ΟΗΕ

Στον ΟΗΕ υπάγονται διάφοροι διεθνείς οργανισμοί όπως:

•  H ΟΥΝΕΣΚΟ (UNESCO), δηλαδή ο Εκπαιδευτικός, Μορφωτικός και Επιστημονικός Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών (United Nations Educational , Scientific and Cultural Organization). Ιδρύθηκε το 1946 και στόχος της είναι η συμβολή στην παγκόσμια ειρήνη μέσω της διεθνούς συνεργασίας σε θέματα εκπαίδευσης, επιστήμης και πολιτισμού.

•  H ΓΙΟΥΝΙΣΕΦ (UNICEF), δηλαδή η Υπηρεσία για τα Παιδιά (United Nations International Children' s Emergency Fond). Ιδρύθηκε το 1948 και στόχος της ήταν αρχικά η παροχή βοήθειας στα παιδιά των χωρών που είχαν καταστραφεί στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σήμερα στόχος της είναι η βελτίωση των συνθηκών ζωής των παιδιών ιδίως στις φτωχές και αναπτυσσόμενες χώρες.

•  Οργάνωση Τροφίμων και Ενεργείας (FΑΟ, Food and Agricultural Organization). Ιδρύθηκε το 1947 και στόχος της είναι η προστασία των αγροτών και της γεωργίας.

Έργο του ΟΗΕ

Παρότι έχουν ξεσπάσει πολλοί πόλεμοι μετά την ίδρυση του ΟΗΕ, ο ΟΗΕ συνέβαλε και συμβάλλει στη διεθνή ειρήνη, αφού απέτρεψε πολλούς τοπικούς πολέμους και βοήθησε ώστε να συναφθούν περισσότερες από 150 ειρηνευτικές συμφωνίες ανάμεσα σε αντιμαχόμενα κράτη. Μέσω των διεθνών οργανισμών όπως είναι η ΓΙΟΥΝΙΣΕΦ και η ΟΥΝΕΣΚΟ, ο ΟΗΕ παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια σε εκατομμύρια ανθρώπους, ενώ βοηθάει στην προστασία και ανάδειξη του πολιτισμού.

ΝΑΤΟ

Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου οι νικητές μόνο για λίγο χρόνο διατήρησαν τις φιλικές τους σχέσεις. Γρήγορα τα κράτη χωρίστηκαν σε τρία "στρατόπεδα": στο ένα (το δυτικό) κυριαρχούσαν οι ΗΠΑ. Στο άλλο (το ανατολικό ή κομμουνιστικό) κυριαρχούσε η ΕΣΣΔ (Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών) που διαλύθηκε το 1991. Μία τρίτη ομάδα αποτέλεσαν εκείνα τα κράτη που παρέμεναν ουδέτερα και αδέσμευτα (όπως η Ινδία, η Κύπρος κ.ά.).

Γρήγορα ξέσπασε διαμάχη ανάμεσα στο ανατολικό και το δυτικό "στρατόπεδο", που ευτυχώς δεν έφτασε σε πολεμική σύρραξη η οποία δημιούργησε συνθήκες αντιπαλότητας, η οποία εκφράστηκε σε πολλούς τομείς και με ποικίλους τρόπους, όχι όμως με ένοπλο πόλεμο, γι' αυτό ονομάστηκε ψυχρός πόλεμος.

Στη Δύση, επειδή υπήρχε η αίσθηση ότι η ΕΣΣΔ και οι σύμμαχοί τους αποτελούσαν απειλή, ιδρύθηκε το 1949 το ΝΑΤΟ (North Atlantic Treaty Organization), δηλαδή η Οργάνωση των Χωρών του Βορειοατλαντικού Συμφώνου. Το ΝΑΤΟ ήταν μια αμυντική συμμαχία που θα υποστήριζε οποιοδήποτε κράτος μέλος του δέχονταν επίθεση από την ΕΣΣΔ ή τους συμμάχους της. Η Ελλάδα έγινε μέλος του το 1952. Θεωρητικά όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ είναι ισότιμα, στην πραγματικότητα όμως την πρωτοκαθεδρία έχουν οι ΗΠΑ, που είναι η μεγαλύτερη οικονομική και στρατιωτική δύναμη.

Μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ το ΝΑΤΟ (υπό την ηγεσία των ΗΠΑ) αναλαμβάνει και στρατιωτικές επιχειρήσεις που του αναθέτει ή απλώς εγκρίνει το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

Παγκόσμια προβλήματα είναι αυτά που επηρεάζουν σημαντικό αριθμό ανθρώπων σε διάφορα μέρη του πλανήτη μας. Πολλά από τα προβλήματα αυτά υπήρχαν πάντοτε, άλλα όμως δημιουργούνται καθώς η ιστορία εξελίσσεται. Έτσι αν και η επιστήμη και η τεχνική πρόοδος βοηθούν στην επίλυση πολλών προβλημάτων (πολλές αρρώστιες θεραπεύτηκαν χάρη στην πρόοδο της ιατρικής), παράλληλα εμφανίζονται άλλα νέα, όπως είναι η ρύπανση του περιβάλλοντος.
Στη δημιουργία των παγκόσμιων προβλημάτων συμβάλλει η ηγεμονική συμπεριφορά κρατών ή ομάδων που κατέχουν οικονομική κυρίως δύναμη, με την άσκηση εξουσίας, την καταπάτηση ή την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων επιμέρους κοινωνικών ομάδων ή ακόμη και λαών. Εκτός από τους οικονομικούς λόγους που είναι οι κυριότεροι υπάρχουν και κοινωνικοί, θρησκευτικοί ή ιδεολογικοί.

Ορισμένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της εποχής μας είναι:

Συγκρούσεις μεταξύ κρατών ή άλλων ομάδων - Πόλεμοι

Αν και ο αριθμός των ένοπλων συγκρούσεων έχει μειωθεί σε σχέση με περασμένα χρόνια, ωστόσο σε πολλά μέρη ακούμε να ξεσπούν ένοπλες συγκρούσεις ανάμεσα σε διαφορετικά κράτη ή και ανάμεσα στους κατοίκους του ίδιου κράτους (εμφύλιος πόλεμος). Τα αίτια μπορεί να είναι οικονομικές διαφορές, ο φανατισμός (συνήθως θρησκευτικός), οι προκαταλήψεις κ.ά. Οι συνέπειες των πολεμικών συγκρούσεων είναι ανυπολόγιστες τόσο σε υλικές ζημιές όσο και σε ανθρώπινες ζωές, που είναι και το σημαντικότερο. Σε πολλές περιπτώσεις πολεμικών συγκρούσεων πολλοί άμαχοι αναγκάζονται να μετακινηθούν ως πρόσφυγες σε άλλες περιοχές της χώρας τους ή και σε άλλα κράτη, όπως το 1922 μετά από την μικρασιατική καταστροφή, οι περισσότεροι Έλληνες που ζούσαν στην Μικρά Ασία αναγκάστηκαν να έλθουν και να εγκατασταθούν σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Όταν παραβιάζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα από το καθεστώς μιας χώρας κάποιοι πολίτες καταφεύγουν σε άλλες χώρες και ζητούν "πολιτικό άσυλο" και χαρακτηρίζονται ως πολιτικοί πρόσφυγες.

Στις μέρες μας όμως, μετά από δύο καταστροφικούς παγκόσμιους πολέμους, έχει γίνει συνείδηση ότι ο πόλεμος δεν είναι το μόνο μέσο επίλυσης των διαφορών και έχει αναπτυχθεί σε όλες τις χώρες του κόσμου ισχυρό φιλειρηνικό κίνημα.

Η φτώχια

Είναι η κατάσταση κατά την οποία ο άνθρωπος δεν έχει οικονομική επάρκεια ή και ακόμη στερείται τα απαραίτητα για τη ζωή. Οι λόγοι που μπορεί να βρεθεί κανείς σε αυτή την κατάσταση είναι κυρίως κοινωνικοί, όπως η ανεργία ή η υποπασχόληση, η χαμηλά αμοιβόμενη εργασία, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, η έλλειψη κοινωνικής μέριμνας και οικογενειακού προγραμματισμού, το αυξανόμενο κόστος ζωής, η καλλιέργεια τεχνητών αναγκών από τα Μ.Μ.Ε., κ.ά.
Ενώ στις χώρες του βόρειου ημισφαιρίου και την Αυστραλία οι κάτοικοι γενικά ευημερούν, σε πολλές άλλες χώρες του λεγόμενου τρίτου κόσμου επικρατεί φτώχια και σε αρκετές περιπτώσεις πείνα. Κάποιες από τις βασικές αιτίες είναι η κακή οικονομική διαχείριση από τις κυβερνήσεις τους, το δυσβάσταχτο για αυτές εξωτερικό δημόσιο χρέος που συχνά οφείλεται στις αποικιοκρατικού τύπου συμφωνίες τους με πλούσιες χώρες, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο του λαού κ.ά.
Σε αυτές τις χώρες συχνά –κάτω από την πίεση της φτώχιας– οι γονείς αδυνατούν να μορφώσουν τα παιδιά τους, που υποχρεώνονται από πολύ μικρή ηλικία να δουλεύουν σκληρά, για να επιβιώσουν (παιδική εργασία).
Όμως στις πλούσιες χώρες παρατηρείται ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού να ζει σε συνθήκες φτώχιας. Υποχρέωση των κυβερνήσεων των αναπτυγμένων χωρών, όπως η δική μας, είναι με τα κατάλληλα μέτρα να εξαλείψουν τα αίτια της φτώχιας μέσα στην ίδια τη χώρα τους (π.χ. μέτρα καταπολέμησης της ανεργίας) και να βοηθήσουν τις φτωχές χώρες να αναπτύξουν την οικονομία τους.
Κάτω από την πίεση της ανεργίας πολλοί άνθρωποι αναγκάζονται να εγκατασταθούν σε άλλες περιοχές της χώρας τους (εσωτερική μετανάστευση) ή άλλων χωρών όπου υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες εύρεσης εργασίας (μετανάστευση). Οι άνθρωποι αυτοί χαρακτηρίζονται ως οικονομικοί μετανάστες. Τέτοια κύματα μετανάστευσης υπήρξαν στις αρχές του 20ου αιώνα από την Ελλάδα και γεινότερα από την Ευρώπη προς την αμερικανική ήπειρο, καθώς και μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο (δεκαετίες 1950-1960) από την Ελλάδα προς Γερμανία, Βέλγιο, Σουηδία, Αυστραλία κ.ά. Αντίστοιχα κύματα μεταναστών δέχτηκε η Ελλάδα από την δεκαετία του 1990 και μετά από την Αλβανία, από τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, Πολωνία, Συρία, Ιράκ, Πακιστάν, Νιγηρία, Φιλιπίνες κ.ά.

Η ρύπανση του περιβάλλοντος

Η πρόοδος της επιστήμης και της τεχνολογίας δεν έχει μόνο θετικές συνέπειες, αλλά και αρνητικές. Έτσι εξαιτίας των δραστηριοτήτων του ανθρώπου διαταράσσεται η ισορροπία που επικρατεί στη φύση (ας θυμηθούμε πόσα είδη ζώων έχουν εξαφανιστεί ή βρίσκονται υπό εξαφάνιση) και ρυπαίνεται το περιβάλλον (ρύπανση της ατμόσφαιρας από τα καυσαέρια, των θαλασσών, των ποταμών και των λιμνών από τα λύματα κλπ.). Οι συνέπειες της ρύπανσης του περιβάλλοντος είναι ολέθριες για τον άνθρωπο, τόσο άμεσα για την υγεία του, όσο και έμμεσα για την επιβίωσή του. Όλοι έχουμε ακούσει για το φαινόμενο του θερμοκηπίου, τις κλιματολογικές αλλαγές, την όξινη βροχή, το νέφος.

Για να επιλυθεί το πρόβλημα γίνεται προσπάθεια να ληφθούν από τους αρμόδιους μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος. Μεγάλη σημασία έχει και η ευαισθητοποίηση όλων των ανθρώπων. Πρέπει όλοι, μικροί και μεγάλοι, να κατανοήσουμε το πρόβλημα και να συμβάλλουμε στην επίλυσή του, όπως μπορεί ο καθένας.

Τα ναρκωτικά
Ένα από τα προλήματα της εποχής μας είναι και τα ναρκωτικά. Ουσίες που προσφέρουν την ψευδαίσθηση μιας ικανοποίησης, όμως δημιουργούν εξάρτηση στον άνθρωπο που τις χρησιμοποιεί, από την οποία πολύ δύσκολα μπορεί να αποκοπεί. Βλάπτουν σοβαρά την υγεία του τη σωματική/βιολογική, την πνευματική και την ψυχική, αποδιοργανώνουν τη σκέψη και τη συμπεριφορά του, τον περιθωριοποιούν κοινωνικά, τον εξαθλιώνουν ηθικά και μπορεί να τον οδηγήσουν στο θάνατο.

Ο χρήστης των ναρκωτικών ουσιών εθίζεται σε αυτές, δηλαδή δημιουργείται μια εξάρτηση του χρήστη από τη ναρκωτική ουσία. Έτσι στόχος του είναι η εξασφάλιση της "δόσης του", με αποτέλεσμα και την προσωπική, οικογενειακή και κοινωνική του ζωή να καταστρέφει και να οδηγείται συχνά σε εγκληματικές πράξεις.

Στη χώρα μας, που επίσης αντιμετωπίζει πρόβλημα με τα ναρκωτικά, υπάρχουν φορείς όπως ο Οργανισμός κατά των Ναρκωτικών (Ο.ΚΑ.ΝΑ.), το Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων (ΚΕ.Θ.Ε.Α.) κ.ά που στόχο έχουν την ανάπτυξη υπηρεσιών και προγραμμάτων πρόληψης, θεραπείας και επανένταξης. Οι φορείς αυτοί λειτουργούν «θεραπευτικές κοινότητες» που βοηθούν τους χρήστες να απεξαρτηθούν (να απαλλαγούν από την εξάρτησή των ναρκωτικών).