ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ

Είναι μια ένωση κρατών της Ευρώπης τα οποία αποφάσισαν να ακολουθούν κοινή οικονομική, κοινωνική και πολιτική στρατηγική προκειμένου να εξασφαλίσουν την ειρήνη, την ασφάλεια και ευημερία των πολιτών τους.

Ο Βίκτωρ Ουγκώ, το 1849 οραματιζόταν τις ειρηνικές «Ευρωπαϊκές Ηνωμένες Πολιτείες» εμπνεόμενες από ανθρωπιστικά ιδεώδη:

«Θα έλθει μια μέρα που όλα τα έθνη αυτής της ηπείρου, χωρίς να χάσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους ή την ένδοξη ατομικότητά τους, θα συνενωθούν σε μια ανώτερη οντότητα και θα συναποτελέσουν την ευρωπαϊκή αδελφότητα. Θα έλθει μια μέρα που δε θα υπάρχουν πια άλλα πεδία μαχών εκτός από τα πεδία των ιδεών. Θα έλθει μια μέρα όπου οι σφαίρες και οι βόμβες θα αντικατασταθούν από τις ψήφους».

Αφού η Ευρώπη καταστράφηκε από τους δύο παγκόσμιους πολέμους δημιουργήθηκε το 1951 η πρώτη κίνηση για τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης που ονομάστηκε Ευρωπαϊκή Κοινοπραξία Άνθρακα και Χάλυβα. Συμμετείχαν τότε έξι κράτη: η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, η Γαλλία, Ιταλία, Βέλγιο, Ολλανδία και Λουξεμβούργο. Αυτή ήταν η αρχή μιας ειρηνικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών που σταδιακά αυξάνονταν και εξελίχτηκε στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ). Με τη συνθήκη του Μάαστριχτ, το 1992, γεννήθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Με την πάροδο του χρόνου και παράλληλα με την είσοδο νέων κρατών στην ευρωπαϊκή οικογένεια η συνεργασία επεκτάθηκε σε όλους τους τομείς (πολιτική και πολιτισμική ενοποίηση). Συζητάμε πλέον για ένα κοινό ευρωπαϊκό σύνταγμα και μια ευρωπαϊκή κυβέρνηση, χωρίς όμως η κάθε χώρα να χάσει την πολιτιστική της παράδοση και ταυτότητα.

Το πολιτικό σύστημα της ΕΕ εξελίσσεται συνεχώς και βασίζεται σε ένα σύνολο Συνθηκών. Με τις συνθήκες αυτές τα κράτη μέλη συμφωνούν και παραχωρούν ένα μέρος της εθνικής κυριαρχίας τους στα κοινά θεσμικά όργανα της ΕΕ που αντιπροσωπεύουν όχι μόνο τα εθνικά τους συμφέροντα, αλλά το συνολικό συμφέρον όλων των μελών της ΕΕ.

Οι Συνθήκες αποτελούν τη βασική νομοθεσία της ΕΕ. Με βάση αυτές τις Συνθήκες θεσπίζονται νόμοι (που είναι κυρίως κανονισμοί, οδηγίες και συστάσεις) που έχουν άμεση επίπτωση στην καθημερινή ζωή των πολιτών της ΕΕ. Οι Συνθήκες αποκαλούνται «πρωτογενής» νομοθεσία, ενώ οι κανονισμοί, οι οδηγίες και οι συστάσεις αποτελούν το «παράγωγο δίκαιο». Αυτοί οι νόμοι, μαζί με τις πολιτικές της ΕΕ γενικά, είναι αποτέλεσμα αποφάσεων που λαμβάνουν τρία κύρια θεσμικά όργανα.

το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (παλιότερα λεγόταν Συμβούλιο Υπουργών). Αντιπροσωπεύει τα κράτη μέλη και αποτελείται από τους υπουργούς των κρατών μελών της ΕΕ. Σε κάθε σύνοδο του Συμβουλίου συμμετέχει ένας υπουργός από κάθε κράτος μέλος. Το ποιοι υπουργοί συμμετέχουν σε μια συνεδρίαση εξαρτάται από το θέμα της ημερήσιας διάταξης: εξωτερική πολιτική, γεωργία, βιομηχανία, μεταφορές, περιβάλλον κλπ. Υπάρχουν εννέα διαφορετικές «συνθέσεις» του Συμβουλίου που καλύπτουν όλους αυτούς τους τομείς πολιτικής.
το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Αντιπροσωπεύει τους πολίτες. Τα μέλη του (ευρωβουλευτές) εκλέγονται απ' ευθείας από τους πολίτες κάθε κράτους μέλους για πέντε χρόνια. Εγκρίνει ή απορρίπτει τις προτάσεις του Συμβουλίου της ΕΕ και τον προϋπολογισμό της ΕΕ, νομοθετεί για ορισμένα θέματα όπως η παιδεία, η υγεία, το περιβάλλον, ο πολιτισμός κ.α. Έχει τρεις έδρες: το Λουξεμβούργο (όπου είναι οι διοικητικές υπηρεσίες) τις Βρυξέλλες (που είναι η έδρα των ευρωβουλευτών) και το Στρασβούργο όπου συνέρχεται μια φορά το μήνα η ολομέλεια του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου.

Αυτό το «θεσμικό τρίγωνο» μπορεί να λειτουργεί μόνο αν τα τρία αυτά θεσμικά όργανα συνεργάζονται στενά και εμπιστεύονται το ένα το άλλο. «Για να εκπληρώνουν τα καθήκοντά τους σύμφωνα με την παρούσα Συνθήκη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο από κοινού με το Συμβούλιο, το Συμβούλιο ή η Επιτροπή εκδίδουν κανονισμούς και οδηγίες, λαμβάνουν αποφάσεις και διατυπώνουν συστάσεις ή γνώμες» (άρθρο 249 της συνθήκης του Μάαστριχτ).

Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμμετέχουν οι πρόεδροι ή οι πρωθυπουργοί όλων των χωρών της ΕΕ και ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συνεδριάζει τέσσερις φορές το χρόνο. Είναι το όργανο που χαράζει τις βασικές πολιτικές της Ένωσης και ρυθμίζει τα δύσκολα ζητήματα για τα οποία δε μπορούν να καταλήξουν σε συμφωνία οι υπουργοί στη σύνοδο του Συμβουλίου της ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είναι, λοιπόν, το όργανο της ΕΕ που λαμβάνει αποφάσεις στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο.

Βέβαια για να λειτουργήσει η ΕΕ υπάρχουν και πολλά ακόμη θεσμικά όργανα δηλαδή όργανα με επί μέρους αρμοδιότητες και εξουσίες. Μερικά απ' αυτά είναι: το Ευρωπαϊκό δικαστήριο (αποτελείται από δικαστές, έναν από κάθε κράτος μέλος και ελέγχει τη σωστή εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ από τα κράτη μέλη), το Ελεγκτικό Συνέδριο (ελέγχει τα έσοδα και τα έξοδα της ΕΕ), η Επιτροπή των Περιφερειών, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, κ.ά.

Είναι το σύνολο όλων των νομοθετικών πράξεων που έχει θεσπίσει η ΕΕ και το οποίο μέχρι σήμερα είναι περίπου 26.000. Κάθε χώρα που θέλει να ανήκει στην ΕΕ πρέπει να το έχει ενσωματώσει (συμπεριλάβει) μέσα στην εθνική της νομοθεσία και να το εφαρμόζει.

Η κάθε χώρα έχει τη δυνατότητα να ενεργεί (για κάποιο θέμα) μόνη της ή να ενεργούν (για το ίδιο θέμα) σε ευρωπαϊκό επίπεδο τα όργανά της ΕΕ. Η δεύτερη λύση επιλέγεται μόνο εαν αυτό κριθεί (από τη χώρα αυτή) ότι είναι καταλληλότερο και αποτελεσματικότερο. Αυτό καλείται "αρχή της επικουρικότητας", αποτελεί βασική αρχή για τον τρόπο λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εγγυάται ότι δεν υπάρχει άσκοπη παρέμβαση στην καθημερινή ζωή των πολιτών της ΕΕ.

Ενίσχυση οικονομικής και κοινωνικής συνοχής

Η ΕΕ για να μειωθεί το χάσμα ανάμεσα στις πλουσιότερες και τις φτωχότερες περιφέρειες διαθέτει χρήματα από τον προϋπολογισμό της στις μειονεκτικές περιφέρειες και ομάδες πληθυσμού. Τα χρήματα αυτά χρησιμοποιούνται για να βοηθήσει τα λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη, για την ανάπτυξη των μη ανεπτυγμένων περιφερειών, για την ανασυγκρότηση των παλιών βιομηχανικών περιοχών, για να βοηθηθούν οι νέοι και μακροχρόνια άνεργοι να βρουν εργασία, για τον εκσυγχρονισμό της γεωργίας και την ενίσχυση των μειονεκτικών αγροτικών περιοχών.

Η ΕΕ προσπαθεί να εξαλείψει τις σημαντικότερες ανισότητες στην ευρωπαϊκή κοινωνία. Τα δικαιώματα που πρέπει να έχουν όλοι οι εργαζόμενοι στην ΕΕ είναι:

Η ΕΕ έχει σαν στόχους σχετικά με την γεωργία:

Η ΕΕ αντιμετωπίζει προβλήματα που σχετίζονται με την προστασία του περιβάλλοντος, τη δημόσια υγεία, τα δικαιώματα των καταναλωτών, την ασφάλεια στις μεταφορές, την εκπαίδευση και την πρόσβαση στον πολιτισμό.

Έτσι για τον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος έχει θεσπίσει :

Προδιαγραφές για την ατμοσφαιρική ρύπανση σε επίπεδο ΕΕ
προστασία της ζώνης του όζοντος με τη μείωση των εκπομπών χλωροφθορανθράκων
βελτίωση των συστημάτων επεξεργασίας λυμάτων και γενικά αποβλήτων
παρακολούθηση της χρήσης των χημικών ουσιών
μείωση της ηχορύπανσης από τα οχήματα κλπ.

Στην ΕΕ απαγορεύονται οι διακρίσεις λόγω εθνικότητας, φύλου, φυλετικής ή εθνικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, ηλικίας. Ισχύει επίσης η αρχή της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Οι πολίτες έχουν μεγάλη πρόσβαση στα επίσημα έγγραφα των κοινοτικών οργάνων.

Σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι κατοχυρωμένα: η ανθρώπινη αξιοπρέπεια , το δικαίωμα στη ζωή, το δικαίωμα στην ακεραιότητα του ατόμου, η ελευθερία έκφρασης και συνείδησης, το δικαίωμα στην απεργία, το δικαίωμα των εργαζομένων στην ενημέρωση, το δικαίωμα συνδυασμού της οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, το δικαίωμα στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η κοινωνική ασφάλιση και η κοινωνική πρόνοια.

Οι πολίτες της ΕΕ έχουν δικαιώματα για την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, απαγόρευση των πρακτικών της ευγονικής και της αναπαραγωγικής κλωνοποίησης ανθρώπων, το δικαίωμα στην περιβαλλοντική προστασία, τα δικαιώματα των παιδιών και των ηλικιωμένων και το δικαίωμα στη χρηστή διοίκηση. Κάθε πολίτης της Ένωσης, ανεξαρτήτως εθνικότητας, έχει το δικαίωμα να ψηφίζει και να είναι υποψήφιος στις δημοτικές εκλογές και στις εκλογές για την ανάδειξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στη χώρα της ΕΕ στην οποία ζει.

Το άρθρο 17 της συνθήκης του Άμστερνταμ κατοχυρώνει την ιθαγένεια της Ένωσης: «Πολίτης της Ένωσης είναι κάθε πρόσωπο που έχει την υπηκοότητα ενός κράτους μέλους. Η ιθαγένεια της Ένωσης συμπληρώνει και δεν αντικαθιστά την εθνική ιθαγένεια».

Οι ευρωπαίοι πολίτες έχουν δικαίωμα να ζουν ελεύθερα οπουδήποτε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς φόβο καταδίωξης ή άσκησης βίας.

Ένα από τα σημαντικότερα βήματα για να διευκολυνθεί η κυκλοφορία των πολιτών στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης πραγματοποιήθηκε το 1985, όταν οι κυβερνήσεις του Βελγίου, της Γαλλίας, της Γερμανίας, του Λουξεμβούργου και των Κάτω Χωρών υπέγραψαν συμφωνία στην παραμεθόρια κωμόπολη του Λουξεμβούργου Schengen. Συμφώνησαν να καταργήσουν όλους τους ελέγχους προσώπων, ανεξαρτήτως εθνικότητας στα κοινά σύνορά τους, να εναρμονίσουν τους ελέγχους στα εξωτερικά σύνορά τους με κράτη μη μέλη της ΕΕ και να θεσπίσουν μία κοινή πολιτική για τη χορήγηση θεωρήσεων εισόδου. Με τον τρόπο αυτό δημιούργησαν ένα χώρο χωρίς εσωτερικά σύνορα, που έγινε γνωστός ως η περιοχή του Schengen. Στα εξωτερικά σύνορα αυτού του χώρου, οι πολίτες της ΕΕ οφείλουν μόνο να επιδείξουν ένα δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο.

Η συμφωνία του Schengen το 1985, η σύμβαση υλοποίησής της του 1990 και οι νόμοι που ψηφίστηκαν με βάση αυτές τις συμφωνίες αποτέλεσαν στη συνέχεια αναπόσπαστο μέρος των ιδρυτικών συνθηκών της ΕΕ. Από τότε η ζώνη Schengen έχει σταδιακά επεκταθεί. Από το Μάρτιο του 2001, η Ισλανδία και η Νορβηγία μαζί με 13 κράτη μέλη της ΕΕ (Αυστρία, Βέλγιο, Δανία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Ισπανία και Σουηδία) εφαρμόζουν πλήρως τις διατάξεις του Schengen και έχουν δημιουργήσει το σύστημα πληροφόρησης Schengen (SIS). Είναι μια σύνθετη βάση δεδομένων που παρέχει στις αστυνομικές και δικαστικές αρχές τη δυνατότητα να ανταλλάσσουν πληροφορίες για καταζητούμενα άτομα και για περιουσιακά στοιχεία, παραδείγματος χάρη, κλεμμένα αυτοκίνητα ή έργα τέχνης, ή σχετικά με άτομα σε βάρος των οποίων έχει εκδοθεί ένταλμα σύλληψης ή έκδοσης . Στόχος δεν είναι η δημιουργία ενός απόρθητου φρουρίου, αλλά να διευκολυνθεί η νόμιμη είσοδος των πολιτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η ελεύθερη κυκλοφορία τους σε αυτήν. Ταυτόχρονα, η ΕΕ είναι αποφασισμένη να καταπολεμήσει τις δραστηριότητες των εγκληματικών οργανώσεων που εκμεταλλεύονται ανθρώπινες υπάρξεις.

Όλοι οι πολίτες έχουν την υποχρέωση να τηρούν και να σέβονται τις αποφάσεις της ΕΕ.