Ο άνθρωπος δε ζει μόνος του. Ζει κοινωνικά. Έρχεται σε επαφή με άλλους ανθρώπους στο σχολείο, στη δουλειά, στη διασκέδαση. Η πρώτη του επαφή με τους άλλους ανθρώπους αρχίζει στην οικογένεια.

Οικογένεια είναι πρόσωπα που συνδέονται με δεσμούς συγγένειας. Τα ενήλικα μέλη της οικογένειας αναλαμβάνουν την ευθύνη της ανατροφής των παιδιών, αν υπάρχουν. Η σύνθεση της οικογένειας και οι ρόλοι των μελών της αλλάζουν με το πέρασμα του χρόνου. Υπάρχουν γεννήσεις, θάνατοι, διαζύγια. Τις δουλειές του σπιτιού, τα έσοδα της οικογένειας, τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών αναλαμβάνουν και οι δύο σύζυγοι ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες κάθε οικογένειας. Στις οικογένειες με ένα γονέα όλες οι ευθύνες μεταφέρονται σε αυτόν. Αναλλοίωτοι όμως με το πέρασμα του χρόνου μένουν οι συναισθηματικοί δεσμοί ανάμεσα στα μέλη των οικογενειών.

Δημιουργία της οικογένειας
Οικογένεια δημιουργείται όταν ένας άντρας και μια γυναίκα αποφασίσουν να ζήσουν μαζί και αναλαμβάνουν για το σκοπό αυτό τις ευθύνες της κοινής πορείας τους. Η ένωση αυτή μπορεί να αποκτήσει επίσημο χαρακτήρα με τον πολιτικό ή θρησκευτικό γάμο.

Ρόλοι των μελών της οικογένειας
Οι γονείς σε μια οικογένεια φροντίζουν για την κάλυψη των αναγκών των μελών της και για την ανατροφή των παιδιών. Παλιότερα θεωρούσαν αυτονόητο ότι αρχηγός της οικογένειας ήταν ο άντρας που εργαζόταν, ενώ η γυναίκα έμενε σπίτι και φρόντιζε το νοικοκυριό και την ανατροφή των παιδιών.

Σήμερα όμως, που και τα δύο φύλα έχουν τα ίδια δικαιώματα, συχνά στις οικογένειες δουλεύουν και οι δύο σύζυγοι και φροντίζουν και οι δύο το νοικοκυριό και τα παιδιά, εφόσον υπάρχουν.
Πολλές φορές ακόμη και σήμερα, σε ορισμένες οικογένειες επικρατεί η αντίληψη ότι ένας άντρας δεν πρέπει να ασχολείται με το νοικοκυριό, γιατί αυτό είναι «γυναικεία δουλειά». Οι ιδέες αυτές ανήκουν σε παλιότερη εποχή και δεν ταιριάζουν σε μία σύγχρονη οικογένεια.

Πως λειτουργεί η οικογένεια
Μέσα στην οικογένεια μεταφέρονται μνήμες και εμπειρίες από τους γονείς, τους παππούδες και τις γιαγιάδες συνειδητά ή ασυνείδητα στα παιδιά. Η οικογένεια είναι το πρώτο περιβάλλον μέσα στο οποίο το παιδί κοινωνικοποιείται, δηλαδή μαθαίνει να μοιράζεται με τους ανθρώπους που είναι γύρω του συναισθήματα, σκέψεις, εμπειρίες, γνώσεις.

Η οικογένεια καλύπτει τις ανάγκες των μελών της, υλικές (φαγητό, στέγη κ.λ.π.), τις συναισθηματικές (αγάπη, στοργή κ.λ.π.) ιδίως των μικρότερων παιδιών και τις κοινωνικές (οικογενειακές εκδηλώσεις). Οι γονείς ειδικότερα προσφέρουν στα παιδιά το "αίσθημα" της ασφάλειας. Αυτοί προστατεύουν τα παιδιά και σε αυτούς καταφεύγουν αυτά, για να πουν τα προβλήματα και τις ανησυχίες τους.

Τα μέλη μιας οικογένειας δείχνουν ευαισθησία για τις ανάγκες των άλλων μελών, αντιλαμβάνονται την τυχόν δύσκολη θέση τους, συμπαραστέκονται σε αυτούς και τους βοηθούν να ξεπεράσουν τα προβλήματά τους. Κάθε μέλος της οικογένειας μοιράζεται τα συναισθήματα με τα άλλα μέλη. Χαίρεται με τη χαρά τους και τους υποστηρίζει στις δύσκολες καταστάσεις. Ακόμη και μέσα στην οικογένεια μπορεί να δημιουργηθούν εντάσεις ή ακόμη και προβλήματα. Οι δύσκολες αυτές καταστάσεις διαχειρίζονται με διάλογο και συνεργασία. Είναι σημαντικό τα μέλη της οικογένειας να εντοπίσουν τις αιτίες που τις προκάλεσαν.

 

Μορφές της οικογένειας σήμερα
Η συνηθισμένη μορφή οικογένειας σήμερα είναι Πατέρας – Μητέρα και Παιδιά. Οικογένεια βέβαια αποτελεί και το ζευγάρι που δεν έχει αποκτήσει παιδιά. Ενδεχομένως μετέχουν στην οικογένεια και άλλοι συγγενείς, συνήθως οι γονείς του πατέρα ή της μητέρας. Μερικές φορές, σε μια οικογένεια συμβαίνει να υπάρχει μόνο ο ένας από τους δύο γονείς. Οι οικογένειες αυτές λέγονται μονογονεϊκές.