Προσωπική και κοινωνική εκπαίδευση

του John Lloyd

Εισαγωγή
Η προσωπική και κοινωνική εκπαίδευση, συμπεριλαμβανομένης της αγωγής υγείας πρέπει να τοποθετεί τον μαθητευόμενο στο επίκεντρο. Υποχρέωση των σχολείων είναι να παρέχουν ένα ευρύ και ισορροπημένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα το οποίο:

«Προάγει την πνευματική, ηθική, πολιτιστική, διανοητική και σωματική πρόοδο των μαθητών στο σχολείο και την κοινωνία και τους προετοιμάζει για τις ευκαιρίες, τις υποχρεώσεις και τις εμπειρίες της ζωής των ενηλίκων».

Η προσωπική και κοινωνική εκπαίδευση των μαθητών πρέπει να είναι ένας από τους κυριότερους στόχους της γενικής παιδείας: η προσωπική και κοινωνική εκπαίδευση είναι το μέσο πραγμάτωσης αυτού του στόχου. Είναι σαφής εδώ η άποψη ότι ο κατάλληλος τρόπος διδασκαλίας και εκμάθησης είναι σημαντικός για την επιτυχία τέτοιας εκπαίδευσης, το μέσο αποτελεί ένα σκοπό από μόνο του.

Τι είναι η προσωπική και κοινωνική εκπαίδευση;

Η προσωπική και κοινωνική εκπαίδευση βρίσκεται στο κέντρο της διδασκαλίας και της μάθησης μέσα στην αίθουσα. Ρωτήστε τους γονείς, τους διοικητικούς και τους εκπαιδευτικούς τι περιμένουν από το σχολείο, και εκτός από τα «καλά» αποτελέσματα στις εξετάσεις, ανάγνωση και αριθμητική, θα σας πουν ότι θέλουν οι νέοι τελειώνοντας το σχολείο να μπορούν:

• να σκέφτονται κριτικά

• να εκφράζουν τις απόψεις τους με άνεση

• να είναι αυτάρκεις

• να μην παρασύρονται

• να επιβάλλονται στον εαυτό τους

• να αναλαμβάνουν ευθύνες

• να κάνουν επιλογές με ηθικά κριτήρια

• να έχουν ξεκάθαρες αξίες και συμπεριφορά

• να συνεργάζονται με άλλους

• να δημιουργούν και να διατηρούν καλές σχέσεις

• να έχουν υγιεινό τρόπο ζωής

• να είναι ασφαλείς.

Ίσως, περισσότερο θέλουν να φύγουν οι νέοι από το σχολείο με αισθήματα αυτοπεποίθησης, γνωρίζοντας ποια είναι η αξία τους και έχοντας υψηλή αυτοεκτίμηση.

Αυτές οι απόψεις ταυτίζονται με τα σχόλια που αναφέρουν πως η προσωπική και κοινωνική εκπαίδευση αφορά «την κατανόηση του μαθητή για τον εαυτό του και την ανάπτυξη του σε υπεύθυνο άτομο, καθώς και την ηθική αντίδραση του στο κοινωνικό και φυσικό του περιβάλλον», και «περιλαμβάνει τη διδασκαλία και τις ανεπίσημες δραστηριότητες που έχουν σχεδιαστεί για να αυξήσουν την πρόοδο των γνώσεων, της κατανόησης, της στάσης, της συμπεριφοράς του σχετικά με τον εαυτό του και τους άλλους, γύρω από τους κοινωνικούς θεσμούς, δομές και οργανισμούς καθώς και κοινωνικά και ηθικά ζητήματα».

Η προσωπική και κοινωνική εκπαίδευση είναι «ένα πλήθος αρχών και εφαρμογών που προάγουν την προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη των μαθητών μέσα από την έρευνα αξιών και ιδανικών που επηρεάζουν το άτομο και τις σχέσεις του με τους άλλους και τον ευρύτερο κόσμο... που βοηθούν τους μαθητές να ανταποκριθούν στην τωρινή ζωή τους και τους προετοιμάζουν για τη δουλειά και τη ζωή ως ενήλικες ... δίνοντας έμφαση σε απλές δραστηριότητες, στη λήψη αποφάσεων, στη μάθηση μέσα από τις εμπειρίες ... και το οποίο παρέχει σχετικούς τρόπους για την καλλιέργεια δεξιοτήτων». Το περιεχόμενο της προσωπικής και κοινωνικής εκπαίδευσης βοηθά στην ανάπτυξη του "προσωπικού" παράγοντα, αυτά που έχουν σχέση με εμένα, με τα συναισθήματα μου, τη στάση μου, και τις αξίες μου, ενώ ο "κοινωνικός" παράγοντας είναι αυτό που έχει σχέση με εμένα και τους συνομηλίκους μου, τους φίλους μου, τους εργοδότες μου και γενικότερα την κοινότητα.

θα υποβιβάζαμε τα προγράμματα προσωπικής και κοινωνικής εκπαίδευσης, εάν λέγαμε ότι είναι απλώς μια αρχή που διατρέχει το σχολείο τονίζοντας κάποιες διαδικασίες, οι οποίες αναπτύσσουν και αυξάνουν την αυτοεκτίμηση και την ταυτότητα αυτού που μαθαίνει, και όχι ότι είναι ένα ολοκληρωμένο τμήμα γνώσεων, που αναγνωρίζει τους άλλους ως άτομα, εκτιμά τις διαφορές και τη μοναδικότητα τους. Η κατανόηση ότι όλες οι πράξεις έχουν αποτελέσματα για τον εαυτό μας και τους άλλους είναι πολύ σημαντική για τη συνέχεια, και η έννοια της ηθικής ευθύνης είναι αναπόσπαστο κομμάτι της προσωπικής και κοινωνικής εκπαίδευσης, και εξυπακούεται καθ' όλη τη διάρκεια.

Τότε είτε έμμεσα είτε άμεσα το σχολείο ασχολείται με την πρόοδο του ατόμου. Μια άποψη για το τι είναι άτομο μας δίνει ο Richard Pring που ορίζει το άτομο ως «κάποιον που αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τους άλλους ως άτομα, που αντιδρά στον κόσμο με αποφασιστικότητα, που είναι ικανός να σκεφτεί από μόνος του και αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεων του/της. Τελικά από ερωτήματα που θα προκύψουν μέσα από αυτό, ένα σχολείο θα καθορίσει τις αρχές του και το δίκτυο υποστήριξης της προσωπικής και κοινωνικής εκπαίδευσης».

Είμαι ασφαλής
Βασικό γι' αυτόν τον τίτλο είναι το δικαίωμα όλων των παιδιών στην «ασφάλεια». Επιπλέον η έννοια της ασφάλειας είναι σημαντικό στοιχείο των νομοθετημένων αρχών που αφορούν την επιστήμη και την τεχνολογία, και προφανώς τέτοιες αρχές μπορούν να αναπτυχθούν αντίστοιχα και μέσω των Ελληνικών και των Μαθηματικών.

Μέσα στο πρόγραμμα σπουδών θα μπορούσαν να συμπεριλαμβάνονται δραστηριότητες που επιτρέπουν ατά παιδιά:

• να εκτιμούν την ανάγκη για ασφάλεια και προσεκτικές κινήσεις

• να γνωρίζουν για την προσωπική ασφάλεια

• να καλλιεργήσουν την κατανόηση για ασφάλεια και προσοχή

• να κατανοήσουν το γεγονός ότι ενώ όλα τα φάρμακα είναι ναρκωτικά, όλα τα ναρκωτικά δεν είναι φάρμακα, και να συνειδητοποιήσουν το αποτέλεσμα της κατάχρησης των ναρκωτικών

• να πληροφορηθούν για τους κινδύνους που έχουν σχέση με πράγματα που χρησιμοποιούμε καθημερινά και τους κινδύνους που σχετίζονται με τη χρήση αγωγών ηλεκτρισμού.

Τα παιδιά πρέπει:

• να αντιλαμβάνονται τη σημασία εκτίμησης του εαυτού μας και των άλλων

• να αρχίζουν να αναγνωρίζουν το πλήθος των ανθρώπινων συναισθημάτων και τους τρόπους αντιμετώπισης τους

• να αρχίσουν να μπορούν να συνεργάζονται με άλλους στην εργασία και το παιχνίδι

• να αναγνωρίζουν ότι τα άτομα ανήκουν σε πολλές ομάδες μέσα στις οποίες όλοι έχουν διαφορετικό ρόλο

• να καταλαβαίνουν ότι οι αντιδράσεις των ατόμων στα γεγονότα ποικίλλουν και ότι τα αισθήματα και συναισθήματα των ανθρώπων πρέπει να γίνονται σεβαστά

• να καταλαβαίνουν ότι οι πράξεις μας έχουν αντίκτυπο στον εαυτό μας και στους άλλους

• να καταλαβαίνουν την έννοια της φιλίας και της πίστης και να αρχίσουν να καλλιεργούν δεξιότητες απαραίτητες για τη δημιουργία σχέσεων.

Τέτοιοι στόχοι δεν μπορεί να επιτευχθούν εάν η προσέγγιση δεν είναι πρακτική, με τη συμμετοχή του μαθητή και με επίκεντρο τον ίδιο. Αυτές οι προσεγγίσεις δεν μπορούν να κάνουν τίποτα περισσότερο, από το να βοηθήσουν στην τόνωση της αυτοεκτίμησης και εμπιστοσύνης αυτού που τις μαθαίνει είτε σαν άτομο είτε σαν μέλος ποικίλων ομάδων, εντός και εκτός του σχολικού περιβάλλοντος.

Η έννοια της ασφάλειας δεν είναι μονάχα να μπορούμε να αποφεύγουμε τα ατυχήματα. Πρέπει να μπορούμε να αναγνωρίζουμε τους κινδύνους που σχετίζονται με ορισμένες προσωπικές συμπεριφορές, τη χρήση/κατάχρηση ουσιών όπως το αλκοόλ, ο καπνός και τα φάρμακα. Πρέπει να περιλαμβάνει θετικά σχόλια όσον αφορά τη σημασία της άσκησης, της υγιεινής διατροφής, την καλλιέργεια καλών σχέσεων και την αντιμετώπιση του εκφοβισμού.

Σε αυτόν τον τομέα τα παιδιά επηρεάζονται περισσότερο, ανάλογα με την ηλικία, από συνομήλικους και μεγαλύτερα παιδιά που επιλέγουν ως πρότυπα. Επιπλέον, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, και ιδιαίτερα οι διαφημίσεις, έχουν μεγάλη επιρροή, μεγάλο μέρος από την οποία είναι αρνητική. Κάποιες έρευνες έδειξαν ότι οι νέοι που έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και άσχημη εικόνα για τον εαυτό τους είναι πιθανότερο να επηρεαστούν και να παρασυρθούν σε μη υγιείς συμπεριφορές και τρόπο ζωής που μακροπρόθεσμα μπορεί να τους απειλήσει με μεγαλύτερους κινδύνους. Δεν είναι αρκετό να μάθουν τα παιδιά και οι νέοι να λένε «όχι». Εάν το άτομο που έχουν ως πρότυπο, εάν δηλαδή το άτομο ή τα άτομα στα οποία θα επιθυμούσαν να μοιάσουν συμπεριφέρονται με συγκεκριμένο τρόπο και οι δραστηριότητες «υψηλού κινδύνου» είναι μέρος του τρόπου ζωής τους, τότε αυτά τα παιδιά και οι νέοι χρειάζονται περισσότερα πράγματα κι όχι απλώς τη δεξιότητα «λέω όχι», θα χρειαστούν αρκετές δεξιότητες και ευκαιρίες για να καλλιεργήσουν την αυτοεκτίμηση και τη θετική εικόνα του εαυτού τους, έτσι ώστε να μπορούν να γίνουν σαν τα πρότυπα τους χωρίς όμως να υιοθετήσουν τις «επικίνδυνες συμπεριφορές» τους. Το σχολείο μπορεί να τους προσφέρει ένα ασφαλές περιβάλλον μέσα στο οποίο θα καλλιεργηθούν αυτές οι δεξιότητες.

Είναι επίσης πολύ σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι ορισμένα παιδιά κινδυνεύουν μέσα στο σπίτι και μπορεί να είναι θύματα συναισθηματικής, σωματικής ή σεξουαλικής κακοποίησης. Όπως τονίζεται: «Οι εκπαιδευτικοί Βρίσκονται σε πολύ καλή θέση για να παρατηρούν εξωτερικά σημάδια κακοποίησης ή ανεξήγητες αλλαγές στη συμπεριφορά ή στην απόδοση που ίσως υποδηλώνουν κακοποίηση». Αυτή η ρεαλιστική απάντηση στην επίβουλη αντιμετώπιση των παιδιών, μετριάζεται με την αναγνώριση ότι «μακροπρόθεσμα τα σχολεία ίσως να μπορούν να παίξουν κάποιο ρόλο στην πρόληψη της κακοποίησης με τη διδασκαλία τους. Τα μαθήματα προσωπικής και κοινωνικής εκπαίδευσης μπορούν να βοηθήσουν τους νέους ανθρώπους να αναπτύξουν πιο ρεαλιστικές στάσεις απέναντι στη ζωή των ενηλίκων, συμπεριλαμβανομένης και της ανατροφής των παιδιών...». Σαφώς μια τέτοια εργασία πρέπει να έχει ως επίκεντρο το «άτομο» και πρέπει να δίνει ευκαιρίες για την αναζήτηση συναισθημάτων και στάσεων, να ασκεί το άτομο στη διατήρηση της ασφάλειας του και πάνω από όλα να μπορούν τα παιδιά να πουν «Αισθάνομαι καλά που είμαι εγώ!». Τα παιδιά πρέπει να μάθουν ότι έχουν δικαιώματα πάνω στο σώμα τους, και ότι υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στα καλά και στα κακά χάδια, και θα πρέπει να αρχίσουν να καλλιεργούν απλές δεξιότητες και κινήσεις που θα τα Βοηθήσουν να διατηρήσουν την προσωπική τους ασφάλεια.

Τα προγράμματα εργασίας σε αυτόν τον τομέα πρέπει να θεωρηθούν σημαντικά για την προσωπική και κοινωνική εκπαίδευση και έτσι οι δεξιότητες που διδάσκουν πρέπει να μπορούν να μεταφερθούν όχι μόνο από περίπτωση σε περίπτωση αλλά και από το σχολείο στο σπίτι και την κοινότητα.

Πώς 8α ξέρουμε πότε έχουμε επιτύχει;
Η καταγραφή και η αξιολόγηση όσων έχουν πραγματοποιηθεί μέσα στην αίθουσα είναι εξίσου σημαντική για την επιτυχία της προσωπικής και κοινωνικής εκπαίδευσης όσο και σε κάθε άλλο εκπαιδευτικό πρόγραμμα οποιουδήποτε τομέα. Παρ'όλα αυτά δεν θα είναι καλό για την αυτοεκτίμηση των παιδιών να αντιληφθούν ότι δεν τα καταφέρνουν. Επομένως κάθε προσέγγιση που θα χρησιμοποιηθεί θα πρέπει να αφορά την αξιολόγηση και την αναγνώριση για κάτι που τα παιδιά ολοκλήρωσαν επιτυχώς. Πρέπει επίσης να δοθεί η ευκαιρία σε αυτόν που μαθαίνει να σκεφτεί, ατομικά ή σε ομάδες, γι'αυτά που έχει μάθει, που έχει επιτύχει ή που έχει ολοκληρώσει σωστά. Μια χρήσιμη συνέχεια αυτού μπορεί να γίνει με τις προτάσεις: «Κάτι που έκανα μόνος/η μου σήμερα ήταν ... κάτι που έκανα για κάποιον άλλο ήταν ... κάτι

που έμαθα ήταν ... κάτι ακόμη που πρέπει να κάνω είναι ... Η σκέψη, ως τρόπος αξιολόγησης, είναι απλή, έχει ως επίκεντρο αυτόν που μαθαίνει και δεν κατευθύνεται από τον καθηγητή. Αυτός που μαθαίνει πρέπει να αποτελεί επίκεντρο της διαδικασίας, να μοιράζεται τις ίδιες αξίες και να ενδιαφέρεται για την επίτευξη του στόχου κι όχι για την αξιολόγηση, δίνοντας έμφαση σε μαθησιακές συνολικές σχολικές προσεγγίσεις που έχουν ως επίκεντρο το μαθητή. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει αξιολόγηση του εαυτού μας, των συνομηλίκων μας, ανακεφαλαιώσεις ομαδικών εργασιών, ημερολόγιο, υλικό προβολής βίντεο, προσωπικές γραπτές εργασίες, και φυσικά παρατηρήσεις από τον εκπαιδευτικό.

Μεγαλύτερη σημασία έχει να δούμε την καταγραφή και την αξιολόγηση ως διαδικασίες που θα δώσουν πληροφορίες για μελλοντικές εργασίες της προσωπικής και κοινωνικής εκπαίδευσης, όχι μόνο ως υλικό για τις επιτυχίες αλλά και οδηγό για τα επόμενα Βήματα αυτού που μαθαίνει.

Περίληψη
Η προσωπική και κοινωνική εκπαίδευση είναι κεντρικό σημείο του εκπαιδευτικού προγράμματος και αφορά τόσο τον τρόπο με τον οποίο τα σχολεία μπορούν να καλλιεργήσουν ένα «ολοκληρωμένο άτομο» όσο και τις γνώσεις που χρειάζεται ένα τέτοιο άτομο. Τονίζοντας τις απαραίτητες διαδικασίες που έχουν σχέση, είναι εμφανές ότι οι ευκαιρίες για την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και της αυτοπεποίθησης των παιδιών είναι πολύ σημαντικές για μια υγιή, χαρούμενη και ικανοποιητική ζωή, μια ζωή όπου η ασφάλεια είναι εγγυημένη. Η διδασκαλία και η μάθηση πρέπει να είναι πρακτικές και μεταβιβάσιμες, να είναι σχετικές και ψυχαγωγικές, επίσης να εφαρμόζονται σε ασφαλές, σίγουρο και υποστηρικτικό περιβάλλον - στο σχολείο που ενδιαφέρεται. Καλύτερα θα μπορούσαν να θεωρηθούν τα μαθήματα:

• στα οποία οι μαθητές συμμετείχαν κατά τη μαθησιακή διαδικασία

• που ήταν καλά οργανωμένα και ενεργητικά

• στα οποία τα παιδιά κατείχαν το περιεχόμενο του μαθήματος, που ήταν σχετικό με αυτά και τα ενδιέφερε

• που ήταν προσεκτικά οργανωμένα και αξιολογημένα

• που καλλιεργούσαν καλές διαπροσωπικές σχέσεις

• κατά τα οποία οι μαθητές ανέλαβαν την ευθύνη των εργασιών τους καθώς και την αξιολόγηση τους.

Η προσωπική και κοινωνική εκπαίδευση πρέπει να παραμείνει μέσα στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα των παιδιών και των νέων εάν θέλουμε να πραγματοποιηθεί ο κεντρικός στόχος της παιδείας. Εάν δηλαδή επιθυμούμε την προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη όλων των μαθητών. Μεγάλη σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο θα το κατορθώσουν αυτό τα σχολεία και οι εκπαιδευτικοί, γιατί όπως είπε κάποτε και ο Carl Rogers: «Ξέρω ότι δεν μπορώ να διδάξω τίποτα σε κανέναν. Μπορώ μόνο να δημιουργηθώ ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο κάποιος θα μπορεί να μάθει κάτι».