1. Η γυναικεία ενδυμασία και οι αντιλήψεις για το γυναικείο φύλλο.

Η γυναικεία ενδυμασία αντικατοπτρίζει τις κοινωνικές αντιλήψεις για το γυναικείο φύλλο, τη σημασία και το ρόλο που του αποδίδεται στη ζωή. Οι διαφοροποιήσεις της γυναικείας ενδυμασίας σε τόπο και χρόνο βασίζονται στις επικρατούσες κάθε φορά ιδέες και αντιλήψεις για τη θέση και την αποστολή της γυναίκας. Για παράδειγμα, η πλήρης κάλυψη του γυναικείου σώματος, ακόμα και του προσώπου, σε ορισμένες χώρες της Ασίας εκφράζει την αντίληψη για την υποδεέστερη θέση της γυναίκας που θεωρείται κτήμα του αντρός της, χωρίς προσωπικότητα και ανεξαρτησία. Από την άλλη μεριά, η ενδυμασία των σύγχρονων γυναικών δείχνει την χειραφέτησή τους, ακόμα και την εξομοίωση με τον άνδρα. Να διερευνήσετε το θέμα ανατρέχοντας σε διάφορες ιστορικές περιόδους ή γεωγραφικές περιοχές και προσπαθήστε να βρείτε την κοινωνική θέση της γυναίκας, όπως εκφράζεται στην ενδυμασία που υιοθετεί.

2. Γυναικεία αμφίεση και ομορφιά

Η αρχαιοελληνική ενδυμασία στόχευε στην ανάδειξη της σωματικής ομορφιάς και οι γυναίκες χρησιμοποιούσαν τα ρούχα τους για ν' αναδείξουν και να τονίσουν την ομορφιά τους. Το κάλλος του σώματος ήταν το ιδεώδες του αρχαιοελληνικού πολιτισμού και ενέπνεε τους καλλιτέχνες. Το ακόλουθο περιστατικό από τη ζωή της εταίρας Φρύνης το επιβεβαιώνει: "Στη γιορτή των Ελευσινίων, στα Ποσειδώνια, μπροστά σ'όλους τους Έλληνες, η Φρύνη έβγαλε το ιμάτιο, έλυσε τα μαλλιά της και μπήκε στη θάλασσα. Απ' αυτή τη σκηνή εμπνεύσθηκε ο Απελλής και ζωγράφισε την Αναδυομένη Αφροδίτη. Και ο αγαλματοποιός Πραξιτέλης που ήταν ερωτευμένος με τη Φρύνη έφτιαξε το άγαλμα της Κνιδίας Αφροδίτης." [ Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, 13.59.16-27, μτφρ. Μιχ. Δήμου.]

3. Οι φονικές αγκράφες

Σε μια πολεμική επιχείρηση στην Αίγινα οι Αθηναίοι στρατιώτες σκοτώθηκαν όλοι εκτός από έναν που επέστρεψε στην Αθήνα. Οι γυναίκες των άλλων τον περικύκλωσαν ρωτώντας για τους άντρες τους και στην απόγνωσή τους άρχισαν να τον τρυπούν με τις περόνες των χιτώνων τους μέχρι που τον σκότωσαν. Τότε αποφασίστηκε να καταργηθεί ο δωρικός χιτώνας που στερεωνόταν με περόνες στον ώμο και επικράτησε η χρήση του ιωνικού, ραπτού χιτώνα. Την ιστορία αυτή διηγείται ο Ηρόδοτος. [Ηροδότου, Ιστορίαι, Ε, 87-88, ]
Βλ. Robert Flacelière, O δημόσιος και ιδιωτικός βίος των αρχαίων Ελλήνων, μτφρ. Γερασ. Δ. Βανδώρου, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα, 1986, σ.196 και σ. 188-191.

4. Η γυναικεία φιλαρέσκεια

Είναι γνωστή η γυναικεία φιλαρέσκεια. Στην περίπτωση της Γλαύκης είχε τραγικά αποτελέσματα, αφού τα ρούχα που της έστειλε σα δώρα η Μήδεια ήταν μαγεμένα και προκάλεσαν το θάνατο της μελλόνυμφης ερωτικής αντιζήλου της.

Κι ως είδε τα στολίδια αυτή, δε βάσταξε,
.................................................Φορεί
τα πλουμισμένα πέπλα, βάζει το χρυσό
στην κόμη της στεφάνι, φτιάχνει τα μαλλιά
μπρός σε λαμπρό καθρέφτη, και χαμογελά
στην άψυχη εικόνα της. Κι απ' το θρονί
σαν εσηκώθη, με καμάρι περπατεί
στα δώματα με το κάτασπρο πόδι της,
κι υπέρχαρη απ' τα δώρα, συχνοκοίταζε
το σώμα της απ' την κορφή ως τ' ακρονύχια

Ευριπίδου, Μήδεια, στ. 1156-1166, μτφρ. Δημ. Σάρρου.


5. Εξαρτήματα γυναικείας αμφίεσης

Πέπλος, ύφασμα, συνήθως λεπτό, που περιβάλλει ελεύθερα το σώμα, πάνω απ' το χιτώνα, στηριγμένο με περόνες, καλύπτοντας συχνά και το κεφάλι.
Κεκρύφαλος, είδος κεφαλόδεσμου για τη συγκράτηση των μαλλιών, διχτυωτός ή υφασμάτινος, ένα είδος μαντιλιού.
θολία, γυναικείο καπέλο, με φαρδύ γύρο και κωνική απόληξη, παραλλαγή του πέτασου, συνηθισμένο στοιχείο στις Ταναγραίες.
στρόφιον, στηθόδεσμος
ριπίς, βεντάλια, όχι πτυσσόμενη όπως σήμερα, αλλά μονοκόμματη με χερούλι, σε σχήμα φύλλου χουρμαδιάς ή καρδιάς
σκιάδιον, ομπρέλα, περίπου όπως οι σημερινές, αποτελείται από ένα στρογγυλό κομμάτι ύφασμα στερεωμένο πάνω σε βέργες συνδεδεμένες μ' ένα κρίκο που γλιστρά κατά μήκος ενός μπαστουνιού.

Βλ. Robert Flacelière, O δημόσιος και ιδιωτικός βίος των αρχαίων Ελλήνων, μτφρ. Γερασ. Δ. Βανδώρου, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα, 1986, σ.186, 186, 202, 187, 200, 201 αντίστοιχα