1. Οι γυναίκες στη γυμναστική και τα αθλήματα

α. «Ωστόσο, υπάρχει και κάτι που [...] καθιέρωσε ο Σπαρτιάτης Λυκούργος. Παριστάμενος δηλαδή στη Σπάρτη σε αυτούς που εξασκούνταν στον πόλεμο, είπε: «Πρέπει να γυμνάζονται και οι κοπέλες και να ασκούνται δημόσια στο τρέξιμο, για να γεννούν γερά παιδιά και πιο ωραία, αφού θα έχουν δυνατό σώμα.»
Φιλόστρατος, Γυμναστικός 27, εκδ. Κάκτος, Άπαντα Αρχαίων Συγγραφέων, τομ. 7, μτφρ. Φιλολογική ομάδα Κάκτου, 1995.

β. «Αλλά ο Λυκούργος σκέφτηκε ότι οι δούλες επαρκούσαν για την κατασκευή ενδυμάτων, και στις ελεύθερες Σπαρτιάτισσες επέβαλε να γυμνάζουν το σώμα τους, και μάλιστα όχι λιγότερο τα κορίτσια από τα αγόρια, θεωρώντας ότι σπουδαιότερο γι' αυτές είναι η τεκνοποιία. Επιπλέον καθιέρωσε αγώνες δρόμου και δύναμης για να συναγωνίζονται μεταξύ τους οι γυναίκες όπως συναγωνίζονταν οι άνδρες, επειδή πίστευε ότι, αν και οι δύο γονείς είναι δυνατοί, γίνονται και τα παιδιά τους πιο εύρωστα.» Ξενοφώντος, Λακεδαιμονίων πολιτεία, 4, μτφρ. Αλόη Σιδέρη, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2000.

γ. «[...] Υπάρχει νόμος να γκρεμίζουν απ' αυτό το βουνό οι Ηλείοι τις γυναίκες, αν συλληφθούν να παρευρίσκονται στους Ολυμπιακούς αγώνες ή αν έχουν περάσει απλώς τον Αλφειό κατά τις απαγορευμένες γι' αυτές μέρες. Λένε ότι δεν πιάστηκε όμως καμία, εκτός από την Καλλιπάτειρα, υπάρχουν μάλιστα μερικοί που την ονομάζουν Φερενίκη και όχι Καλλιπάτειρα. Μετά το θάνατο του συζύγου της, η γυναίκα αυτή μεταμφιέστηκε σε άντρα γυμναστή και πήγε στην Ολυμπία το γιο της για να συμμετάσχει στους αγώνες. Σαν νίκησε ο γιος της Πεισίροδος, αυτή πήδησε το περίφραγμα πίσω από το οποίο βρίσκονται οι γυμναστές, μ' αποτέλεσμα να γυμνωθεί. Φανερώθηκε πως ήταν γυναίκα, την άφησαν όμως ατιμώρητη για να τιμήσουν τον πατέρα της, τον Διαγόρα τον Ρόδιο, τα αδέλφια της και το γιο της που ήταν όλοι τους ολυμπιονίκες. Έβγαλαν όμως ένα νόμο: στο εξής οι γυμναστές να μπαίνουν γυμνοί στους αγώνες.»
Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησις, V, 6, 7-8, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1979, μτφρ. Νικ. Δ. Παπαχατζή.

δ. «Είχε μια κόρη ο Αρχίδαμος που ονομαζόταν Κυνίσκα. Αυτή ποθούσε πολύ να νικήσει στους αγώνες της Ολυμπίας και ήταν η πρώτη γυναίκα που έθρεψε άλογα και πήρε ολυμπιακή νίκη. Μετά την Κυνίσκα κι άλλες γυναίκες κέρδισαν νίκες στην Ολυμπία, κυρίως Σπαρτιάτισσες.»
Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησις ΙΙΙ, 8, 1, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1979, μτφρ. Νικ. Δ. Παπαχατζή.

2. ΚΑΛΛΙΠΑΤΕΙΡΑ του Λορέντζου Μαβίλη

Αρχόντισσα Ροδίτισσα πώς μπήκες;
Γυναίκες διώχνει μια συνήθεια αρχαία
εδώθε. Έχω ένα ανίψι, τον Ευκλέα,
τρία αδέρφια, γιο, πατέρα, Ολυμιπονίκες.

Να με αφήσετε πρέπει Ελλανοδίκες,
κι εγώ να καμαρώσω μες στα ωραία
κορμιά, που για το αγρίλι του Ηρακλέα
παλεύουν, θαυμαστές ψυχές, αντρίκιες.

Με τις άλλες γυναίκες δεν είμαι όμοια,
στον αιώνα το σόϊ μου θα φαντάζει
με της αντρειάς τ΄αμάραντα προνόμια.

Με μάλαμα γραμμένος το δοξάζει
σε αστραφτερό κατεβατό μαρμάρου
ύμνος χρυσός του αθάνατου Πινδάρου.

Ελληνική ποίηση ανθολογημένη, εκδ. "Παρθενών", Αθήνα, 1974, τ.Δ΄,ΙΙ: Νέοι χρόνοι, σ.139