1. Η μόνιμη εγκατάσταση του ανθρώπου και η κατοικία

Ένας σημαντικός σταθμός στην ιστορική εξέλιξη του ανθρώπου ήταν η εγκατάλειψη της νομαδικής ζωής και η μόνιμη εγκατάστασή του σ' ένα τόπο. Η ενασχόλησή του με τη γεωργία συντέλεσε αποφασιστικά σ' αυτό. Η δημιουργία μόνιμης κατοικίας ήταν φυσικό επακόλουθο αυτής της εξέλιξης. Θεωρείται η αρχή του πολιτισμού, γιατί η κατοικία είναι ο πυρήνας της πόλης και ο πολιτισμός θεμελιώθηκε μέσα από την πόλη. "Στην κατοικία βρίσκονται οι πρώτες αρχές και πηγές της φιλίας, της πολιτικής ζωής και του δικαίου" γράφει ο Αριστοτέλης [Ηθικά Ευδήμεια, 1242a.40-42b.1] Κι επίσης σημειώνει ότι "η πόλη είναι το πλήθος των οικιών και της υπαίθρου και των αποκτημάτων που δημιουργούν αυτάρκεια ζωής". [Οικονομικά, 1343 α10-11]

2. Η ελληνική κατοικία

Η κατοικία διαμορφώθηκε πρωταρχικά με βάση τις ανάγκες της εργασίας. Βέβαια οι γεωγραφικές και κλιματολογικές συνθήκες επηρέασαν τη μορφή και τη λειτουργία της. Οι παραδόσεις και οι κανόνες της κοινωνικής ζωής οδήγησαν στις κατοπινές μορφές και εξελίξεις. Ο ελληνικός χώρος κατοικήθηκε από την παλαιολιθική εποχή. Τα αρχαιολογικά ευρήματα επιβεβαιώνουν τη συνεχή παρουσία του ανθρώπου στις σκοτεινές περιόδους της προϊστορίας μέχρι την εποχή του λαμπρού Κρητομηκυναϊκού πολιτισμού από τον οποίο πέρασε στα χρόνια της ιστορίας. Η κατοικία αποτελεί ένα βασικό θέμα της αρχαιολογικής έρευνας. Τα οικιστικά δεδομένα αποτελούν σημαντικό στοιχείο του πολιτισμού και δείχνουν όχι μόνο τα εξωτερικά, αλλά κυρίως τα εσωτερικά γνωρίσματά του.

Βλ. Γιώργος Χ. Χουρμουζιάδης, Ο προϊστορικός οικισμός: ποσότητες και ποιότητες, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ τ.62, Μάρτιος 1977, σ.17-22 και Ο κτισμένος χώρος και οι νεολιθικοί οικοδόμοι, ό.π. σ. 23-29.
Βλ. επίσης Χρήστος Γ.Ντούμας, Νησιά του Αιγαίου, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ, ό.π. σ. 35-41.

3. Σπίτι και περιβάλλον

Το περιβάλλον είναι το σύνολο των συνθηκών που επικρατούν σε έναν ορισμένο χώρο. Μπορεί να διακριθεί σε φυσικό και πολιτισμικό. Το πρώτο περιλαμβάνει τη γεωγραφική θέση, το κλίμα, τις πλουτοπαραγωγικές πηγές. Το δεύτερο αναφέρεται στις παραδόσεις, την ιστορία, τη γλώσσα, τα ήθη, την κοινωνική και πολιτική οργάνωση, την εργασία και τις ασχολίες. Η ένταξη του ανθρώπου στο περιβάλλον θεωρείται από τις πρωταρχικές ανάγκες της ανθρώπινης ζωής. Το οικιστικό περιβάλλον προκύπτει από την οργάνωση της κατοικίας και του οικισμού. Η οργάνωση αυτή έχει σχέση και με τη φύση, αλλά και τον πολιτισμό ενός τόπου.