1. Η σημασία της άθλησης για την πόλη και τους πολίτες

α. Χαρακτηριστική για τη σημασία των γυμνασίων στη ζωή της πολιτείας είναι η έντονη δυσκολία του Παυσανία να ονομάσει πόλη τη Φωκική πολιτεία των Πανοπέων, γιατί δεν έχει αρχεία, γυμνάσιο, θέατρο, αγορά και κρήνη.
Ιστορία του ελληνικού έθνους, τ. Β΄, Αρχαϊκός ελληνισμός, Δημήτρη Λαζαρίδη: Ο αθλητισμός στην αρχαία Ελλάδα, σ. 485-86.

β. Ο αθλητής, από την ομηρική εποχή, ασκείται γυμνός. Σύμφωνα με το Θουκυδίδη, πρώτοι γυμνώθηκαν οι Λακεδαιμόνιοι και άλειψαν το σώμα τους με λάδι, όταν γυμνάζονταν. [...] Με την ανάπτυξη των πόλεων-κρατών, η σωματική αγωγή είναι απαραίτητη προϋπόθεση της προετοιμασίας των νέων για την υπεράσπιση της πατρίδας και τη συμμετοχή τους στην πολιτική ζωή.
Ιστορία του ελληνικού έθνους, τ. Β΄, Αρχαϊκός ελληνισμός, Δημήτρη Λαζαρίδη: Ο αθλητισμός στην αρχαία Ελλάδα, σ. 497.

γ. Με την ανατολή του ήλιου το παιδί ή ο νέος ξεκινά από το σπίτι του για την παλαίστρα. Το συνοδεύει ο παιδαγωγός ή κάποιος δούλος, που κρατά και τα απαραίτητα όργανα ή σκεύη της γυμναστικής, στλεγγίδα, ληκύθιο για το λάδι, αλτήρες, σπόγγους, δίσκο και σφαίρα. Μπαίνοντας στην παλαίστρα κατευθύνεται στα αποδυτήρια για να προετοιμαστεί για τις ασκήσεις. Γύρω του πλήθος από παιδιά ασκούνται στο δρόμο, την πάλη, την πυγμή, το δίσκο, το ακόντιο και τη σφαίρα. [...] Ο νέος γυμνάζεται ώσπου να κουραστεί. Ιδρωμένος και σκονισμένος κατευθύνεται στο λουτρό. Αφού με τη μεταλλική στλεγγίδα αποξέσει τη ρυπαρότητα από το σώμα του, θα λουστεί ρίχνοντας επάνω του άφθονο νερό από τους κρουνούς, τις λεκάνες ή θα βουτήξει ολόκληρος μέσα στο νερό της δεξαμενής.
Ιστορία του ελληνικού έθνους, τ. Β΄, Αρχαϊκός ελληνισμός, Δημήτρη Λαζαρίδη: Ο αθλητισμός στην αρχαία Ελλάδα, σ. 499.

2. Μια απαισιόδοξη άποψη

«ΧΑΡΩΝ: Ποιος είναι λοιπον αυτός ο μεγαλόσωμος, γεροδεμένος άντρας, τόσο ψηλός που ένα κεφάλι ξεπερνάει όλους τους άλλους;
ΕΡΜΗΣ: Ο Μίλων είναι, αθλητής από τον Κρότωνα. Χειροκροτούν οι Έλληνες που σήκωσε ταύρο ολόκληρο στους ώμους του και φορτωμένος έτσι τρέχει στο στάδιο, από τη μια στην άλλη άκρη.
ΧΑΡΩΝ: Πιο σωστά θα 'καναν να χειροκροτούν εμένα, Ερμή, που ύστερα από λίγο θα τον αρπάξω και θα τον βάλω μέσα στη βάρκα μου, όταν ο θάνατος, αντίπαλος ακαταμάχητος, θα τον συντρίψει και θα κατέβει στον κάτω κόσμο, χωρίς να πάρει χαμπάρι πώς νικήθηκε. [...] Άσε λοπόν και θα γελάσουμε πολύ, όταν μαζί μας θα ταξιδεύει, κι όχι ταύρο, μα ούτε κουνούπι να σηκώσει δε θα μπορεί.»
Λουκιανός, Χάρων ή Επισκοπούντες 8 , μτφρ. Μιχ. Δήμου.