α.συμπληρώματα της διατροφής

Μεγάλη σημασία έδιναν οι αρχαίοι στα συμπληρώματα της διατροφής που ποίκιλαν και νοστίμιζαν τα φτωχά συνήθως καθημερινά τους δείπνα. Το τυρί ήταν από τα προσφιλέστερα και τρωγόταν ήταν με το ψωμί είτε χρησιμοποιούνται με ποικίλους τρόπους σε διάφορα αρτοπαρασκευάσματα και πλακούντες. Συχνά σ' αυτά τα παρασκευάσματα συμμετείχε και το μέλι που, αν προερχόταν από τον Υμηττό, είχε υπέροχη γεύση και άρωμα. Παράγωγα του κρέατος ήταν οι αλλάντες, τα λουκάνικα, καθώς και άλλα παρασκευάσματα, ιδιαίτερα από παστωμένο χοιρινό. Τα χόρτα μπορούσε να τα βρει κανείς στην αγορά φερμένα από την ύπαιθρο. Πολλοί προτιμούσαν τους βολβούς. Αλλά όπως επισήμαινε ο Φιλήμων για να φαγωθούν έπρεπε να συνδυαστούν με άλλα υλικά, τυρί, μέλι, σουσάμι, λάδι, κρεμμύδι, ξίδι, σίλφιο, γιατί από μόνοι τους ήταν άγευστοι και πικροί. [Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, 2.67.11-16]
Αρωματικά φυτά και καρυκεύματα, το σέλινο, ο μαϊντανός, ο δυόσμος, το κόλιανδρο, ο μανδραγόρας, η μέντα και το σίλφιο που ερχόταν από την Κυρήνη χρησιμοποιούνταν επίσης συχνά. Γι αυτό το τελευταίο λέγεται ότι εξαφανίστηκε και αυτά που υπάρχουν στην ασιατική ενδοχώρα δεν μπορούν ν αναπληρώσουν την εξαιρετική του ευωδιά και γεύση. Τα γλυκίσματα οι αρχαίοι μάλλον δεν τα προτιμούσαν. Παρασκεύαζαν όμως κώνους ζύμης γεμισμένους με αμύγδαλα και σταφίδες. Τα φρούτα ήταν βασικό συμπλήρωμα του φαγητού τους, τόσο τα φρέσκα, όσο και τα αποξηραμένα. Απ' αυτά το πιο συνηθισμένο ήταν οι καρποί της συκιάς που λόγω της θρεπτικής τους αξίας αναπλήρωναν κάθε άλλο όψον. Ένα άλλο προσφιλές, εποχιακό έδεσμα, αν και συχνά επικίνδυνο, ήταν τα μανιτάρια.

β. ο μέλας ζωμός

Δεν ήταν βέβαια όλοι οι Έλληνες τόσο ευνοημένοι διατροφικά. Παρακολουθήστε την καθημερινή διατροφή των Λακεδαιμονίων και συζητήίστε αν θα την... αντέχατε:

Για το δείπνο των φιδιτίων αναφέρει ο Δικαίαρχος στον "Τριπολιτικό" του τα εξής: το δείπνο προσφερόταν στον καθένα χωριστά και δεν είχαν καμιά επικοινωνία μεταξύ τους την ώρα του φαγητού. Μάζα όση ήθελε καθένας έπαιρνε κι υπήρχε κούπα δίπλα στον καθένα για να πίνει. Το φαγητό ήταν πάντα το ίδιο για όλους, βραστό κρέας γουρουνίσιο και κάποιες φορές κάποιο συμπλήρωμα μικρό. Ο ζωμός ήταν το βασικό μέρος του φαγητού τους.
Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, 4.19.1-12

Βλ. Robert Flaceliere, O δημόσιος και ιδιωτικός βίος των αρχαίων Ελλήνων, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα, 1986, [μτφρ. Γερασ. Δ. Βανδώρου]