1. Ο πολιτισμός των...συμποσίων

Ο αρχαίος έλληνας είχε συνδέσει τη ζωή του με την πόλη του τόσο πολύ ώστε μετέφερε τη δημόσια ζωή και στο σπίτι του. Ο ανδρώνας που επιτελούσε αυτό το ρόλο ήταν ουσιαστικά η μικρογραφία της αγοράς εν οίκω και το συμπόσιο που ο οικοδεσπότης οργάνωνε κατά καιρούς ήταν η επέκταση των δημοσίων συζητήσεων σ ένα χώρο ιδιωτικό. Πρόκειται σίγουρα για επιβίωση και μετασχηματισμό μιας παλιότερης συνήθειας που με τη μορφή της συγκέντρωσης, της "αγοράς", συναντούμε και στα ομηρικά έπη.
Η ετυμολογία της λέξης φανερώνει ότι το συμπόσιο είναι αφιερωμένο περισσότερο στην πόσι παρά στη βρώση, στον πότο παρά στο έδεσμα. Ωστόσο οι γαστριμαργικές απολαύσεις δεν υποτιμούνταν καθόλου, αφού μάλιστα το πρώτο του μέρος ήταν αποκλειστικά αφιερωμένο σ' αυτές. Όταν όμως αποσύρονταν τα πιάτα κι έφτανε η στιγμή να σερβιριστεί το κρασί άρχιζε το κύριο μέρος του συμποσίου, στο οποίο το ποτό συνοδευόταν από συζητήσεις καθημερινών αλλά και υψηλών φιλοσοφικών ή πολιτικών θεμάτων.
Τις συζητήσεις αυτές πλαισίωναν και ποικίλα θεάματα και ακροάματα. Ο οικοδεσπότης φρόντιζε να μισθώσει για την περίπτωση μουσικούς, χορευτές, ηθοποιούς κι έτσι το συμπόσιο εξελισσόταν σ ένα μοναδικό συνδυασμό ψυχαγωγίας και υψηλής φιλοσοφίας.

2.Ένας ύμνος στη συντροφικότητα

Επάν ιδιώτην άνδρα μονοσιτούντα ίδης ή μη ποθούντα ωδάς, ποιητήν και μέλη, τον μεν ιδιώτην του βίου τον ήμισυν απολωλεκέναι νόμιζε, τον δε της τέχνης την νημίσειαν, ζώσι δ αμφότεροι μόλις
. Άλεξις

Αν δεις άνθρωπο μονάχος του να τρώει και να μη θέλει τα τραγούδια ή ποιητή που τη ζωή αποστρέφεται, σκέψου πως ο πρώτος έχει χάσει τη μισή ζωή του, ενώ ο ποιητής τη μισή του τέχνη. Ζούνε κι οι δυο μόλις και μετά βίας.
[μτφρ. Μ.Δήμου]

3. Η κράσις οίνου και ύδατος και να...το κρασί

Η συζήτηση στο συμπόσιο έπρεπ να κρατήσει πολύ και τα πνεύματα έπρεπε να βρίσκονται σε διέγερση αλλά να μπορούν να την παρακολουθήσουν. Η οινοποσία δεν εγγυώταν κάτι τέτοιο αν το κρασί δεν μείωνε την επίδραση του. Πρακτικοί κι εφευρετικοί όπως πάντα οι αρχαίοι Έλληνες εφεύραν την κράση, την ανάμιξη δηλαδή του κρασιού με το νερό, ώστε να εξασφαλίζουν τη ζωντάνια, την ευθυμία αλλά και τη νηφαλιόπτητα των συνδαιτυμόνων. Η αναλογία της μίξης ποικίλλει αν και η αναλογία ένα προς τρία ήταν η πιο συνηθισμένη.

Ο μαινόμενος θεός ετέρω θεώ νήφοντι κολαζόμενος σωφρονίζεται
Πλούταρχος

Ο μανικός θεός μ' άλλον θεό νηφάλιο σμίγει και σωφρονίζεται
[μτφρ Μ. Δήμου]

Τρις ύδατος προχέειν ,το δε τετρατον ιέμεν οίνου
Ησίοδος

Βάλε τρία μέρη νερού κι ένα κρασιού άσε.
[μτφρ. Μ.Δήμου]

ΔΙΟΝΥΣΟΣ; Τρείς γαρ μόνους εγκεραννύω κρατήρας τοις ευ φρονούσιν τον μεν υγείας ένα, όν πρώτον εκπίνουσι. Τον δε δεύτερον έρωτος ηδονής τε τον τρίτον δ ύπνου, ον εκπιόντες οι σοφοί κεκλημένοι οίκαδε βαδίζουσι
Εύβουλος

ΔΙΟΝΥΣΟΣ; Μόνο τρείς κρατήρες ανμιγνύω για τους σώφρονες. Ο ένας είναι της υγείας που τον πίνουν πρώτο. Ο δεύτερος είναι του έρωτα και της ηδονής κι ο τρίτος του ύπνου, που αφού τον πιουν όσοι θεωρούνται σοφοί πάνε στα σπίτια τους
[μτφρ. Μ.Δήμου]

4. Συμποσιακή λογοτεχνία

Ο θεσμός και η παράδοση των συμποσίων έδωσαν την έμπνευση για δυο σημαντικά φιλοσοφικά έργα της αρχαιότητας που έχουν τον ίδιο τίτλο, "Συμπόσιον", διαφέρον όμως αισθητά ως προς το χειρισμό του θέματος και το λογοτεχνικό ύφος. Το "Συμπόσιον" του Πλάτωνα επικεντρώνεται στη συζήτηση που έγινε στη διάρκεια του συμποσίου και είχε θέμα τη φύση του έρωτα. Στη φιλοσοφική και ποιητική αυτή διαπραγμάτευση έλαμψαν με την ευστροφία και τη βαθύτητα του στοχασμού τους πολλοί ομιλητές , όπως ο Αλκιβιάδης και κυρίως ο Σωκράτης.
Το "Συμπόσιον" του Ξενοφώντα είναι περισσότερο περιγραφικό, μας διασώζει όμως γλαφυρές λεπτομέρειες για τη διαδικασία του συμποσίου και κυρίως για τα θεάματα που πλαισίωναν τη συζήτηση κι ολοκλήρωναν τον ψυχαγωγικό του χαρακτήρα.
Να προσθέσουμε σ αυτά ένα αποσπασματικό κείμενο που έχει επίσης τον τίτλο "Συμπόσιον". Αποδίδεται σε κάποιον Φιλόξενο και περιγράφει με ποιητικό ύφος τη διαδικασία και το τυπικό ενός συμποσίου της αρχαιότητας.