[Αριστοτέλους, Ηθικά Νικομάχεια Θ 3. 1156 b 7 - 32, μτφρ.
Δημ. Λυπουρλής, περιοδικό Φιλόλογος.]
Τέλεια φιλία είναι η φιλία των αγαθών, αυτό θα πει: των ανθρώπων
που είναι όμοιοι ως προς την αρετή· γιατί αυτοί θέλουν με ίδιο τρόπο
ο ένας για τον άλλον τα αγαθά για μόνο το λόγο ότι είναι αγαθοί
και η αγαθότητα είναι η ουσία τους. Αυτοί που θέλουν τα αγαθά για
τους φίλους τους μόνο για χάρη εκείνων, αυτοί είναι οι κατεξοχήν
φίλοι· γιατί τη διάθεση αυτή απέναντι στον άλλον αυτοί την έχουν
επειδή αυτή είναι η αληθινή τους φύση, άρα όχι συμπτωματικά. Διατηρείται
λοιπόν η φιλία αυτή όσο αυτοί παραμένουν αγαθοί, και η αρετή είναι
μια ιδιότητα μόνιμη. Ο καθένας τους είναι αγαθός και απόλυτα και
για τον φίλο του· γιατί οι αγαθοί είναι και απόλυτα αγαθοί και ωφέλιμοι
ο ένας στον άλλον. Παρόμοια είναι και ευχάριστοι ο ένας στον άλλον,
αφού για τον κάθε άνθρωπο αποτελούν πηγή ηδονής και οι πράξεις που
πηγάζουν από την ίδια του τη φύση και εκείνες που είναι όμοιες με
αυτές -και οι πράξεις των αγαθών είναι ίδιες ή παρόμοιες μεταξύ
τους. Μια τέτοια φιλία είναι -όπως θα το περίμενε κανείς- μόνιμη,
αφού σ’ αυτήν συναντώνται όλες οι βασικές προϋποθέσεις της φιλίας:
κάθε φιλία έχει για στόχο της κάποιο αγαθό ή κάποια ηδονή -και τα
δυο τους ή καθεαυτό ή ενσχέσει με το πρόσωπο που αισθάνεται τη φιλία-
και στηρίζεται σε μια κάποια ομοιότητα· γιατί σ' αυτήν τη φιλία
είναι και τα υπόλοιπα στοιχεία όμοια και στους δύο φίλους -και αυτό
που είναι αγαθό καθεαυτό είναι και ηδύ καθεαυτό· αυτά είναι τα κατεξοχήν
άξια να αγαπηθούν. Η αγάπη λοιπόν και η φιλία συναντιέται σ’ αυτούς
κυρίως τους ανθρώπους στην καλύτερη μορφή της. Μια τέτοια φιλία
είναι φυσικό να είναι σπάνια, δεδομένου ότι είναι λίγοι οι τέτοιου
είδους άνθρωποι. Επιπλέον η φιλία αυτή χρειάζεται χρόνο και αμοιβαία
γνωριμία, αφού -όπως το λέει και η παροιμία- δεν είναι δυνατό να
γνωριστούν καλά δυο άνθρωποι, αν δεν φάνε πρώτα "ψωμί κι αλάτι"·
ούτε μπορούν να αποδεχτούν ο ένας τον άλλο και να γίνουν φίλοι,
αν πρώτα δεν φανεί ο ένας στον άλλο αξιαγάπητος κι αν δεν κερδίσει
ο ένας την εμπιστοσύνη του άλλου. Αυτοί που δείχνουν γρήγορα ο ένας
στον άλλον τα εξωτερικά στοιχεία της φιλίας, δείχνουν βέβαια ότι
θα ήθελαν να είναι φίλοι, δεν είναι όμως: χρειάζεται επιπλέον να
είναι και οι δυο τους άξιοι να αγαπηθούν και να το ξέρουν. Η επιθυμία
για φιλία, αυτή ναί, γεννιέται γρήγορα, η φιλία όμως όχι.