[Αριστοτέλους, Πολιτικά Γ 1.1274 b 32 - 1279 b 10, μτφρ.
Δημ. Λυπουρλής, περιοδικό Φιλόλογος.]
Όποιος ασχολείται με το θέμα του τρόπου διακυβέρνησης μιας πόλης
και ψάχνει να βρει ποια είναι η ουσία και ποια τα χαρακτηριστικά
του κάθε επιμέρους τρόπου διακυβέρνησης, το πρώτο σχεδόν που πρέπει
να εξετάσει είναι να δει τι είναι άραγε μια πόλη. Γιατί σήμερα υπάρχουν
διαφορετικές γνώμες πάνω σ' αυτό το θέμα. Άλλοι λένε πως την τάδε
συγκεκριμένη πράξη την έκανε η πόλη, άλλοι όμως λένε ότι, όχι, δεν
την έκανε η πόλη, αλλά η τάδε συγκεκριμένη ολιγαρχική "κυβέρνηση"
ή ο τάδε συγκεκριμένος τύραννος. Έπειτα βλέπουμε ότι όλη η δραστηριότητα
του πολιτικού και του νομοθέτη έχει να κάνει με την πόλη. Τέλος,
το πολίτευμα είναι ένας τρόπος οργάνωσης αυτών που ζουν στη συγκεκριμένη
πόλη. Επειδή όμως η πόλη ανήκει στην κατηγορία των σύνθετων πραγμάτων
(μοιάζει δηλαδή με όλα εκείνα τα πράγματα που το καθένα τους είναι
ένα όλον, αποτελούμενο όμως από πολλά μέρη), είναι φανερό ότι πριν
από οτιδήποτε άλλο πρέπει να ψάξουμε να βρούμε τι είναι ο πολίτης,
αφού η πόλη δεν είναι παρά ένα πλήθος πολιτών. Για το περιεχόμενο,
πράγματι, της λέξης πολίτης διατυπώνονται πολλές φορές διαφορετικές
μεταξύ τους γνώμες· δεν υπάρχει δηλαδή ομοφωνία για το περιεχόμενο
της λέξης πολίτης: αυτός που είναι πολίτης σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα,
συχνά δεν είναι πολίτης σε ένα ολιγαρχικό πολίτευμα. [...] Ο πολίτης
δεν είναι πολίτης μόνο και μόνο γιατί είναι εγκαταστημένος σε έναν
συγκεκριμένο τόπο (μήπως και οι μέτοικοι και οι δούλοι δεν μοιράζονται
με τους πολίτες έναν κοινό τόπο;)· ούτε πάλι είναι πολίτες αυτοί
που από όλα τα πολιτικά δικαιώματα έχουν μόνο το δικαίωμα να εμφανίζονται
στα δικαστήρια και ως εναγόμενοι και ως ενάγοντες (το δικαίωμα αυτό
το έχουν και κάποιοι άλλοι, χάρη σε ειδικές συμφωνίες) [...] Με
το πιο αυστηρό νόημα της λέξης τίποτε άλλο δεν ορίζει τόσο τον πολίτη
όσο η συμμετοχή στις δικαστικές λειτουργίες και στα αξιώματα [...]
Από όλα αυτά γίνεται λοιπόν φανερό τι είναι ο πολίτης: αυτόν που
έχει τη δυνατότητα να μετέχει στην πολιτική και δικαστική εξουσία
τον λέμε πια πολίτη της συγκεκριμένης πόλης· πόλη είναι τότε, για
να το πούμε με τον πιο γενικό τρόπο, ένας αριθμός τέτοιων ατόμων,
τόσος ώστε να εξασφαλίζεται η αυτάρκεια στη ζωή τους.