[Αριστοτέλους, Πολιτικά Θ 1. 1337 a 11-32, μτφρ. Δημ.
Λυπουρλής, περιοδικό Φιλόλογος.]
Κανείς, νομίζω, δεν έχει αμφιβολία ότι είναι υποχρέωση του νομοθέτη
να ασχοληθεί πολύ σοβαρά με το θέμα της παιδείας των νέων· είναι
κάτι που αν παραμεληθεί στις πόλεις, βλάπτει πριν απ' όλα το ίδιο
το πολίτευμα τους, αφού οι νέοι πρέπει να παίρνουν μόρφωση ταιριαστή
με το πολίτευμα της πόλης τους [...] Έπειτα, η κάθε τέχνη προϋποθέτει
κάποια προπαιδεία και κάποια άσκηση, αν είναι να φτάσει κάποτε κανείς
να κάνει τις εργασίες αυτής της τέχνης· το ίδιο όμως ισχύει και
για τις πράξεις της αρετής. Καθώς, εξάλλου, οι πολίτες μιας πόλης
έχουν να επιτελέσουν σαν σύνολο ένα σκοπό, είναι φανερό ότι και
η παιδεία πρέπει να είναι μία και η ίδια για όλους, και η φροντίδα
γι' αυτήν πρέπει να ανήκει στο δημόσιο και όχι να αφήνεται στην
ατομική πρωτοβουλία, όπως γίνεται σήμερα, που ο κάθε γονιός φροντίζει
ιδιωτικά τα παιδιά του, διδάσκοντας τους τους κλάδους της γνώσης
που ο ίδιος θεωρεί ενδεδειγμένους. Για την επίτευξη ενός στόχου
που είναι κοινός για όλους, κοινή πρέπει να είναι και η άσκηση.
Και, φυσικά, κανείς πολίτης δεν πρέπει να πιστεύει ότι ανήκει στον
εαυτό του, αλλά, αντίθετα, ότι όλοι οι πολίτες ανήκουν στην πόλη·
καθένας δεν είναι παρά ένα μόριο της πόλης, και η φροντίδα για το
κάθε ξεχωριστό μόριο πρέπει να γίνεται σε απόλυτο συνταίριασμα προς
τη φροντίδα για το σύνολο. Από την άποψη αυτή μόνο επαίνους θα πρέπει
να έχει κανείς να πει για τους Λακεδαιμονίους, που και μεγάλο ζήλο
δείχνουν για την αγωγή των παιδιών τους και την αγωγή αυτή την κάνουν
με ένα δημόσιο, κοινό για όλους σύστημα.