[Αριστοτέλους, Πολιτικά Θ 2. 1337 a 33 - b 11, μτφρ.
Δημ. Λυπουρλής, περιοδικό Φιλόλογος.]
Από όσα είπαμε πρέπει να έγινε φανερό πως είναι υποχρέωση της πόλης
να φροντίσει να έχει νόμους για την εκπαίδευση και ότι η εκπαίδευση
αυτή πρέπει να είναι ίδια για όλους. Φυσικά, δεν πρέπει να αφήσουμε
έξω από την ερευνά μας δύο βασικά ερωτήματα: α) Τι λογής πρέπει
να είναι αυτή η εκπαίδευση; β) Πώς πρέπει αυτή να ασκείται; Η αλήθεια
είναι πως σήμερα δίνονται πολύ διαφορετικές μεταξύ τους απαντήσεις
στα δύο αυτά ερωτήματα. Υπάρχει πράγματι μεγάλη διαφωνία ως προς
το τι πρέπει τελικά να μαθαίνουν οι νέοι είτε για να κατακτήσουν
την αρετή είτε για να προπαρασκευασθούν για τον άριστο βίο. Δεν
είναι επίσης φανερό αν η εκπαίδευση πρέπει να έχει στόχο της την
άσκηση και καλλιέργεια του νου ή τη διαμόρφωση καλού χαρακτήρα.
Αν ξεκινήσουμε από την εκπαίδευση που παρέχεται σήμερα, η ερευνά
μας θα οδηγηθεί σε μεγάλη σύγχυση, αφού δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο
τι πρέπει να μαθαίνουν οι νέοι: πρέπει να μαθαίνουν τα χρήσιμα για
τη ζωή; μήπως αυτά που οδηγούν στην απόκτηση της αρετής; ή μήπως
αυτά που απλώς προάγουν τη γνώση; Όλες αυτές οι απόψεις έχουν, ως
γνωστόν, τους υποστηρικτές τους. Μήπως άλλωστε έχουν όλοι κοινή
άποψη ως προς το ποια τελικά πράγματα οδηγούν στην απόκτηση της
αρετής; Εδώ δεν έχουν την ίδια ιδέα για την αρετή που λεν ότι τιμούν!
Πολύ φυσικό λοιπόν να υποστηρίζουν και διαφορετικές γνώμες ενσχέσει
με την άσκηση της. Φυσικά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι από τα χρήσιμα
πράγματα οι νέοι πρέπει να διδάσκονται όσα τους είναι απαραίτητα.
Ότι δεν τους είναι απαραίτητα όλα, γίνεται φανερό μόλις ξεχωρίσουμε
ποιες ασχολίες ταιριάζουν σε ελεύθερους ανθρώπους και ποιες όχι:
από τα χρήσιμα πράγματα τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν όσα δεν κάνουν
αυτόν που τα μαθαίνει ευτελή και αγροίκο - ευτελή, φυσικά, και τιποτένια
ασχολία (το ίδιο: τέχνη ή μάθηση) πρέπει να θεωρούμε αυτήν που κάνει
άχρηστο το σώμα ή το μυαλό των ελεύθερων ανθρώπων για τα έργα και
τις πράξεις της αρετής.