[Αριστοτέλους, Ηθικά Νικομάχεια Β 5. 1105 b 19 -1106 a
12, μτφρ. Δημ. Λυπουρλής, περιοδικό Φιλόλογος]
Ύστερα από όσα είπαμε ως τώρα καιρός να εξετάσουμε τι είναι η αρετή.
Δεδομένου ότι τα συμβαίνοντα στην ψυχή μας είναι τρία, δηλαδή: πάθη,
δυνάμεις, έξεις, η αρετή δεν μπορεί, λέω, παρά να είναι ένα από
αυτά. Λέγοντας "πάθη" εννοώ την επιθυμία, την οργή, τον
φόβο, το θάρρος, τον φθόνο, τη χαρά, την αγάπη, το μίσος, τον πόθο,
τη ζήλια, τη συμπόνια, γενικά όσα συνοδεύονται από ευχαρίστηση ή
δυσαρέσκεια. Λέγοντας "δυνάμεις" εννοώ αυτές που μας κάνουν
ικανούς να μετέχουμε στα "πάθη" (να μπορούμε π.χ. να οργιζόμαστε
ή να λυπούμαστε ή να νιώθουμε συμπόνια)· λέγοντας, τέλος, "
έξεις" εννοώ το πώς έχουμε προς τα "πάθη" = σωστά
ή λανθασμένα· (ενσχέσει π.χ. προς την οργή: αν οργιζόμαστε με μεγάλη
σφοδρότητα ή πάρα πολύ χαλαρά, συμπεριφερόμαστε ως προς το "πάθος"
αυτό λανθασμένα, αν όμως οργιζόμαστε με έναν μέσο τρόπο, η συμπεριφορά
μας είναι, τότε, η σωστή· το ίδιο και με τα άλλα "πάθη").
Ούτε οι αρετές, επομένως, ούτε οι κακίες είναι "πάθη",
αφού κανένας δεν μας λέει καλούς ή όχι καλούς κατά τα " πάθη",
ενώ μας λένε κατά τις αρετές και τις κακίες· έπειτα, κανένας δεν
μας επαινεί ούτε μας ψέγει κατά τα "πάθη" (κανένας δεν
επαινεί τον άνθρωπο που αισθάνεται φόβο ή οργή, ούτε κατηγορεί τον
άνθρωπο που, έτσι γενικά, οργίζεται, αλλά αυτόν που οργίζεται με
έναν ορισμένο τρόπο), ενώ κατά τις αρετές και τις κακίες μας επαινούν
ή μας ψέγουν· οργιζόμαστε, επίσης, και φοβούμαστε όχι από δική μας
επιλογή, οι αρετές όμως είναι, κατά κάποιο τρόπο, αποτέλεσμα επιλογής
ή, έστω, όχι χωρίς διαδικασία επιλογής· τέλος, όταν μιλούμε για
τα "πάθη", το ρήμα που ταιριάζει στο λόγο μας είναι το
ρήμα "κινούμαι", ενώ όταν μιλούμε για τις αρετές και τις
κακίες, δεν είναι πια το ρήμα " κινούμαι ", αλλά το ρήμα
"βρίσκομαι σε μια κατάσταση". Για τους ίδιους αυτούς λόγους
οι αρετές και οι κακίες δεν είναι ούτε "δυνάμεις". Πραγματικά,
ούτε μας λένε καλούς ή κακούς ούτε μας επαινούν ή μας ψέγουν για
μόνο το λόγο ότι μπορούμε να μετέχουμε στα "πάθη"· άλλωστε
τις "δυνάμεις" τις έχουμε εκ φύσεως, καλοί όμως ή κακοί
δεν είμαστε εκ φύσεως -για το θέμα όμως αυτό μιλήσαμε πρωτύτερα.
Αν λοιπόν οι αρετές δεν είναι ούτε " πάθη" ούτε "
δυνάμεις", μένει να είναι" έξεις".