[Αριστοτέλους, Ηθικά Νικομάχεια Β 9. 1109 a 20 -b 13,
μτφρ. Δημ. Λυπουρλής, περιοδικό Φιλόλογος.]
Ότι η ηθική αρετή είναι μεσότητα, με ποιο νόημα είναι μεσότητα,
ότι είναι μεσότητα ανάμεσα σε δύο κακίες -μια από την πλευρά της
υπερβολής και μια από την πλευρά της έλλειψης- και ότι είναι μεσότητα
γιατί έχει για στόχο της το μέσον και στα "πάθη" και στις
πράξεις, για όλα αυτά μιλήσαμε ικανοποιητικά. Όλα όμως αυτά δείχνουν
ότι δεν είναι καθόλου εύκολο πράγμα να γίνει και να είναι κανείς
φορέας της αρετής. Να βρεις του κάθε πράγματος το μέσον είναι, πράγματι,
μια δύσκολη δουλειά· το μέσον του κύκλου π.χ. δεν είναι δουλειά
του καθενός να το βρει, αλλά μόνο του γνώστη· έτσι ακριβώς και το
να οργισθούμε είναι κάτι το εύκολο για τον καθένα μας· το ίδιο και
το να δώσουμε και να δαπανήσουμε χρήματα· να βρεις όμως σε ποιον
και πόσα και πότε και γιατί και πώς, αυτό δεν είναι πια ούτε του
καθενός ούτε εύκολο· να γιατί το σωστό είναι και σπάνιο και αξιέπαινο
και ωραίο. Γι’ αυτό ο άνθρωπος που έχει για στόχο του το μέσον πρέπει
πριν απ’ όλα να απομακρύνεται από το πιο αντίθετο γι' αυτόν, αφού
το ένα από τα δύο άκρα είναι μεγαλύτερο λάθος και μεγαλύτερο σφάλμα
από το άλλο· αφού λοιπόν είναι δύσκολο να πετύχεις το μέσον, κάνε
αυτό που είναι το αμέσως καλύτερο: διάλεξε το λιγότερο κακό [...]
Οφείλουμε επίσης να εξετάζουμε να δούμε προς ποια κατεύθυνση έχουμε
από τη φύση μας μεγαλύτερη ροπή· ο καθένας μας, ως γνωστόν, έχει
τη δική του φυσική ροπή, κι αυτό πάλι μπορούμε να το διαπιστώσουμε
επισημαίνοντας τι μας ευχαριστεί και τι μας δυσαρεστεί. Πρέπει λοιπόν
να τραβούμε τον εαυτό μας προς την αντίθετη κατεύθυνση: όσο πιο
πολύ απομακρυνόμαστε από το λάθος και από το σφάλμα, τόσο πιο εύκολα
θα φτάσουμε στο μέσον -έτσι δεν κάνουν και όσοι προσπαθούν να ισιώσουν
τα στραβά ξύλα; Κυρίως όμως πρέπει να φυλάγουμε σε κάθε περίπτωση
τον εαυτό μας από το ευχάριστο και από την ηδονή -απέναντι της,
ως γνωστόν, δεν είμαστε αδέκαστοι κριτές. Πρέπει λοιπόν να αισθανόμαστε
απέναντι στην ηδονή όπως αισθάνθηκαν οι δημογέροντες της Τροίας
απέναντι στην Ελένη, και σε κάθε περίσταση να επαναλαμβάνουμε τελικά
τα λόγια εκείνων. Αν καταφέρουμε να διώχνουμε την ηδονή με τον ίδιο
αυτό τρόπο, τα λάθη μας και τα σφάλματα μας θα είναι λιγότερα. Με
μια τέτοια συμπεριφορά -για να γενικεύσουμε πλέον- θα πετυχαίνουμε
με τον καλύτερο τρόπο το μέσον.