Ο Αριστοτέλης υπήρξε από
τους πολυγραφότερους φιλοσόφους της αρχαιότητας. Τα
έργα του κάλυπταν σχεδόν όλους τους τομείς της ανθρώπινης
γνώσης. Πολλά από αυτά έχουν χαθεί για πάντα, σώθηκαν
όμως τα περισσότερα, που μας επιτρέπουν να γνωρίσουμε
τη φιλοσοφία και τη μέθοδο σκέψης του.
Ήδη από την αρχαιότητα τα έργα του είχαν χωριστεί
σε δύο ομάδες:
1. Τα έργα εκλαϊκευτικού
χαρακτήρα, που τα είχε δημοσιεύσει ο ίδιος
ο Αριστοτέλης (δεν έχουν σωθεί έργα αυτού του τύπου),
ποιήματα (έχουν σωθεί τρία) και επιστολές (σώθηκαν
μόνο αποσπάσματα από επιστολές του προς τον Αντίπατρο).
2. Τα ακροαματικά ή ακροατικά
έργα. Αυτά είναι τα γραπτά, συχνά με τη μορφή
σημειώσεων, που χρησιμοποιούσε ο φιλόσοφος κατά τη
διάρκεια της διδασκαλίας του. Αυτά έχουν στη συντριπτική
τους πλειοψηφία διασωθεί.
Η ιστορία της διάσωσης του αριστοτελικού έργου είναι
παράξενη και αξίζει να την αναφέρουμε συνοπτικά.
Μετά λοιπόν το θάνατο του Αριστοτέλη τα έργα του περιήλθαν
στην ιδιοκτησία του διαδόχου του στο Λύκειο, Θεοφράστου.
Ο Θεόφραστος τα κληροδότησε στο φίλο του Νηλέα,
που ήταν και από τους τελευταίους επιζώντες μαθητές
του Αριστοτέλη. Ο Νηλέας μετά το θάνατο του Θεοφράστου
έφυγε από την Αθήνα και επέστρεψε στην πατρίδα του,
τη Σκήψη, μια μικρή πόλη κοντά στην αρχαία Τροία στη
βορειοδυτική Μ. Ασία. Οι κληρονόμοι του Νηλέα, που
αγνοούσαν τη σημασία των χειρογράφων του Αριστοτέλη,
τα είχαν κλεισμένα και ξεχασμένα σε μια αποθήκη, μέχρι
που τα ανακάλυψε ένας βιβλιόφιλος Αθηναίος, ο Απελλικών,
τον 1ο π.Χ. αι. Τα αγόρασε και τα έφερε στην Αθήνα.
Λίγα χρόνια αργότερα η Αθήνα μπλέχτηκε στον εμφύλιο
πόλεμο των Ρωμαίων Μάριου και Σύλλα. Ο τελευταίος
την πολιόρκησε και την κατέλαβε το 86 π.Χ. Η πόλη
λεηλατήθηκε και ανάμεσα στη λεία που μεταφέρθηκε στη
Ρώμη ήταν και τα έργα του Αριστοτέλη. Λίγο πριν να
τελειώσει ο 1ος αιώνας π.Χ. ένας λόγιος από τη Ρόδο,
ο Ανδρόνικος, τα εξέδωσε. Έτσι διασώθηκαν
μετά από μεγάλες περιπέτειες τα περισσότερα από τα
έργα του Αριστοτέλη.
Τα σημαντικότερα
έργα του Αριστοτέλη |
ΤΙΤΛΟΣ |
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ |
| Προτρεπτικός |
Σώζεται αποσπασματικά. Πρώιμο
έργο του Αριστοτέλη. Εγκώμιο της φιλοσοφίας. |
| Κατηγορίαι |
Διδασκαλία για την πραγματικότητα
και τις δέκα κατηγορίες, που χαρακτηρίζουν τα
όντα του αισθητού κόσμου. |
| Περί ερμηνείας |
Πραγματεία για την πρόταση
και την κρίση. |
| Αναλυτικά πρότερα |
Θεωρία της συλλογιστικής. |
| Αναλυτικά ύστερα |
Η απόδειξη και η διαδικασία
της. |
| Τοπικά |
Για τις πιθανές αποδείξεις
και για τη διαλεκτική. |
| Περί των Σοφιστικών ελέγχων |
Διδασκαλία για τις λογικές
απάτες και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να
υπερασπιζόμαστε τις θέσεις μας, χωρίς να υποπίπτουμε
σε αντιφάσεις. |
| Φυσική ακρόασις |
Παρουσίαση των βασικών θέσεων
του Αριστοτέλη για την ύλη και τη μορφή (είδος)
και την κίνηση/ μεταβολή των όντων. |
| Φυσικά |
Συλλογή έργων του Αριστοτέλη
(ο τίτλος ίσως δόθηκε αργότερα), όπου καταπιάνεται
με την έρευνα του φυσικού κόσμου· περιέχει πραγματείες
αστρονομίας, κοσμολογίας, ζωολογίας κτλ. |
| Μετά τα Φυσικά |
Ο τίτλος δόθηκε πιθανόν από
τον εκδότη των έργων του Αριστοτέλη, τον Ανδρόνικο.
Παρουσιάζονται οι απόψεις παλαιοτέρων φιλοσόφων
για τα αίτια του όντος και οι απόψεις του Αριστοτέλη
για το θείο. |
| Περί ψυχής |
Αναφορά στο σώμα και την αθάνατη
ψυχή του ανθρώπου που θεωρούνται ως ύλη και
μορφή αντίστοιχα. |
| Μικρά Φυσικά |
Συλλογή πραγματειών για τη
μνήμη, τον ύπνο, τα όνειρα, τη μακροβιότητα
κτλ. του Αριστοτέλη. Η ονομασία Μικρά Φυσικά
δόθηκε από ένα μελετητή το 13ο αιώνα |
| Ηθικά Νικομάχεια |
Οι απόψεις του Αριστοτέλη
για την ευδαιμονία, το αγαθό, την αρετή και
τη φιλία. Από τα σημαντικότερα συγγράμματα του
Αριστοτέλη. |
| Πολιτεία Αθηναίων |
Τμήμα ενός ευρύτερου (χαμένου
δυστυχώς) συγγράμματος του Αριστοτέλη (Πολιτείαι),
όπου εξετάζονταν διάφορα πολιτεύματα. Η Πολιτεία
Αθηναίων περιγράφει το δημοκρατικό πολίτευμα
της Αθήνας και την προϊστορία του. |
| Πολιτικά |
Πραγματεία για την κοινωνική
ζωή του ανθρώπου, τα αίτια και τις προϋποθέσεις
της. Ο Αριστοτέλης εκθέτει τους βασικούς τύπους
πολιτευμάτων και τις παρεκτροπές τους καθώς
και τις αντιλήψεις του για το άριστο πολίτευμα. |
| Περί ποιητικής |
Σώζεται μόνο το πρώτο βιβλίο
στο οποίο ο φιλόσοφος πραγματεύεται την τραγωδία
και το έπος. |
| Ρητορική τέχνη |
Πραγματεία για τα είδη ρητορικών
λόγων και τους τρόπους πειθούς. |
Η συλλογή των έργων Κατηγορίαι,
Περί ερμηνείας, Αναλυτικά πρότερα,
Αναλυτικά ύστερα, Τοπικά και Περί
των Σοφιστικών ελέγχων ονομάστηκε από τους μεταγενέστερους
«Όργανον», αφού σε όλα αυτά τα έργα αναλύονται
οι τρόποι της λογικής σκέψης.
|



|