| Το κοσμολογικό σύστημα του Αριστοτέλη, είχε στο
κέντρο του τη σφαιρική Γη και γύρω
της σε ουράνιες σφαίρες βρίσκονταν η Σελήνη, ο Ήλιος,
οι πλανήτες (Ερμής, Αφροδίτη, Άρης, Ζευς, Κρόνος),
η σφαίρα των απλανών αστέρων και τέλος η σφαίρα της
πρώτης κινούσας δύναμης.
Στη Γη, στον «υποσελήνιο τόπο», κυριαρχεί
η μεταβολή, η αλλοίωση, η γένεση και η φθορά. Στον
«υπερσελήνιο τόπο» οι πλανήτες εκτελούν την τέλεια
κυκλική κίνηση γύρω από τη σφαιρική Γη. Για να εξηγήσει
τις κυκλικές κινήσεις και να τις προσαρμόσει στις
εμπειρικές παρατηρήσεις, ο Αριστοτέλης δέχεται ένα
σύστημα από ουράνιες σφαίρες που ρυθμίζουν αυτές τις
κινήσεις.
Στον «υποσελήνιο τόπο» εμφανίζονται τα ζεύγη των ποιοτήτων
«θερμό-ψυχρό» και «ξηρό-υγρό». Αυτά, ανά δύο, δημιουργούν
τα τέσσερα πρωταρχικά στοιχεία.
Θερμό και ξηρό δίδει πυρ
Θερμό και υγρό δίδει αέρα
Ψυχρό και ξηρό δίδει γη
Ψυχρό και υγρό δίδει ύδωρ.
Τα υλικά των επίγειων σωμάτων συντίθενται από την
ανάμειξη των τεσσάρων πρωταρχικών στοιχείων. Τα τέσσερα
στοιχεία (πυρ, αήρ, ύδωρ, γη) δεν
πρέπει να τα σκεφτόμαστε σαν όμοια με τα υλικά από
τα οποία πήραν το όνομά τους. Το νερό π.χ. θεωρείται
ως μείγμα των τεσσάρων στοιχείων, όπου υπερτερεί το
στοιχείο «ύδωρ». Στον «υπερσελήνιο τόπο» υπάρχει μόνο
μια πέμπτη ουσία (πεμπτουσία), ο αιθέρας (αιθήρ),
από τον οποίο είναι κατασκευασμένες οι σφαίρες και
τα ουράνια σώματα.
Κάθε στοιχείο έχει τη «φυσική του θέση».
Ψηλότερα βρίσκεται το πυρ και ακολουθούν ο αήρ, το
ύδωρ και η γη. Κάθε σώμα μπορεί να εκτελέσει δυο είδη
κίνησης. Η «φυσική» κίνηση των σωμάτων
καθορίζεται κατά τον Αριστοτέλη, από τη σύστασή τους
(τις αναλογίες των τεσσάρων στοιχείων που περιέχουν)
και τον τόπο που βρίσκονται σε σχέση με τη φυσική
τους θέση. Γι αυτό η πέτρα, που περιέχει περισσότερη
γη, πέφτει προς τη Γη, ενώ η φλόγα, που περιέχει περισσότερο
πυρ, πηγαίνει προς τα πάνω. Υπάρχουν ακόμη και οι
«βίαιες» κινήσεις, που έχουν ανάγκη
από μια κινητήρια δύναμη.
Στα έργα του Αριστοτέλη διερευνούνται ακόμη οι έννοιες
του απείρου, του τόπου, του κενού (κατά τον Αριστοτέλη
δε μπορεί να υπάρχει κενό), του χρόνου κ.ά.
Οι απόψεις του Αριστοτέλη για την κινηματική και
τη δυναμική, μετά την επανα-ανακάλυψη των απόψεών
του από τη δυτική διανόηση, επηρέασαν τη σκέψη των
φυσικών επιστημόνων μέχρι την Αναγέννηση.
Όσον αφορά στη Βιολογία ο Αριστοτέλης
στα έργα του περιλαμβάνει την περιγραφή των φαινομένων
της ζωής κάθε μορφής ζώων, ανατομικές περιγραφές πολλών
ζώων κ.ά. Οι περιγραφές αυτές (όπως για τους τέσσερις
θαλάμους του στομάχου των μηρυκαστικών) δείχνουν ότι
είχε εκτελέσει ανατομίες .
Κατατάσσει τα ζώα σε «έναιμα» και «άναιμα». Γνωρίζει
ότι τα κήτη πρέπει να κατατάσσονται στα θηλαστικά,
αλλά δε γνωρίζει το νευρικό σύστημα και την αξία του
εγκεφάλου. Ως κέντρο του ζώου θεωρεί την καρδιά.
Παρά τις εσφαλμένες σε πολλά σημεία αντιλήψεις του,
το έργο που άφησε και η επιστημονική γνώση της εποχής
του που συγκέντρωσε δίκαια του προσφέρουν θέση στο
Πάνθεον και των φυσικών Επιστημόνων. Η προσπάθειά
του να συγκεντρώσει και να συστηματοποιήσει όλη τη
γνώση της εποχής τού δίνει τον τίτλο του πρώτου «πανεπιστήμονα».
|
|
