Ο Κράτης ήταν πλούσιος και μορφωμένος Θηβαίος. Σε ένα ταξίδι του στην Αθήνα γνώρισε το Διογένη και εντυπωσιάστηκε από τη φιλοσοφία του. Μοίρασε λοιπόν την περιουσία του στους συμπολίτες του και έζησε όπως ο Διογένης, ζητιανεύοντας, διδάσκοντας την αυτάρκεια και περιφρονώντας κάθε κοινωνική σύμβαση. Μαθητής του ήταν ο Μητροκλής, γόνος πλούσιας οικογένειας από τη Θράκη, την αδελφή του οποίου, Ιππαρχία, παντρεύτηκε ο Κράτης. Η Ιππαρχία απαρνήθηκε την άνετη ζωή της και ακολούθησε το λιτό τρόπο ζωής του άντρα της.
Ο Κράτης φαίνεται ότι ήταν πιο ήπιος από το δάσκαλό, το Διογένη· γι’ αυτό κέρδισε τις καρδιές των Αθηναίων, που του άνοιγαν τα σπίτια τους και του ζητούσαν τις συμβουλές του.