| Για τους στωικούς
τα πάντα χωρίζονται σε καλά (αγαθά), και
μη καλά (μη αγαθά) . Καλό είναι μόνο η
αρετή (η δικαιοσύνη, η φρόνηση, το θάρρος
κτλ.).
Τα μη καλά με τη σειρά τους χωρίζονται σε κακά
(π.χ. η αδικία, η δειλία κτλ.) και αδιάφορα.
Τα αδιάφορα είναι διάφορες καταστάσεις της ζωής (η υγεία,
η ασθένεια, ο πλούτος, η φτώχεια κτλ.) που δεν έχουν καμιά
αξία θετική ή αρνητική για την ευτυχία μας, αλλά εξαρτώνται
από τον τρόπο που εμείς θα τα χρησιμοποιήσουμε. Για τα αδιάφορα
δεν αξίζει και δεν πρέπει να διακινδυνεύουμε την ηθική μας
ακεραιότητα.
Τα αδιάφορα πάλι διαιρούνται σε προτιμητέα
(προηγμένα) και μη προτιμητέα (αποπροηγμένα).
Έτσι, αν κάποιος έχει να επιλέξει ανάμεσα στη φτώχεια και
τον πλούτο, θα πρέπει να επιλέξει τον πλούτο, χωρίς όμως
αυτό να σημαίνει ότι θα πρέπει για χάρη του πλούτου να κάνει
οποιονδήποτε συμβιβασμό.
Επειδή ακριβώς τα πάντα τα διαπερνά ο Λόγος, ο άνθρωπος
θα είναι ευτυχισμένος, όταν ζει σύμφωνα με αυτόν, σύμφωνα
δηλαδή με τη φύση (αφού ο Λόγος ταυτίζεται με τη
φύση). Καθήκον δηλαδή του ανθρώπου είναι να εξασφαλίσει
την κυριαρχία του Λόγου, καταπνίγοντας όλα τα πάθη του και
συμμορφώνοντας τη συμπεριφορά του με το μεγάλο παγκόσμιο
νόμο που κυβερνά τον κόσμο. Επειδή ο Λόγος, ο Θεός είναι
ταυτόχρονα η ενσάρκωση του καλού, ο ευτυχισμένος ταυτίζεται
στους στωικούς με τον ενάρετο. Μόνο ο ενάρετος κατορθώνει
και φτάνει στην αταραξία, την απάθεια,
δηλαδή απαλλάσσεται από τα πάθη. Πάθος
είναι μια άλογη και αφύσικη κίνηση της ψυχής που μας παρασύρει
σε καταστάσεις επικίνδυνες για την ηθική μας υπόσταση και
την ευτυχία. Πάθη μπορεί να είναι ο φόβος αλλά και η ελπίδα,
η φιλαυτία αλλά και η αγάπη για τα συγγενικά μας πρόσωπα.
Η στωική απάθεια πλησιάζει μερικές φορές την αναλγησία
και συχνά οι στωικοί κατηγορήθηκαν ως απάνθρωποι.
Οι στωικοί, ισχυριζόμενοι ότι τα πάντα λειτουργούν με βάση
ένα προκαθορισμένο σχέδιο του Θεού – Λόγου, είχαν να αντιμετωπίσουν
το πρόβλημα του κακού. Αν ο Θεός ρυθμίζει
τα πάντα, τότε γιατί υπάρχει το κακό στον κόσμο; Γιατί γίνονται
πόλεμοι, φυσικές καταστροφές, γιατί υπάρχει δυστυχία; Οι
στωικοί απαντούν ότι:
α. Η ύπαρξη του κακού είναι αναγκαία, ώστε να γίνεται
διακριτό το καλό.
β. Κρίνουμε κάτι ως κακό με βάση την οπτική μας γωνία,
τα ατομικά μας συμφέροντα κτλ. Πώς όμως γνωρίζουμε ότι
αυτό που σε μια συγκεκριμένη κατάσταση ονομάζουμε κακό
δεν είναι στοιχείο του θεϊκού σχεδίου, για να προκύψει
κάτι καλό;
γ. Το κακό συμβάλλει στην ηθική μας άσκηση (έτσι, οι
κοριοί στο κρεβάτι, είναι κάτι κακό, δε μας αφήνουν
όμως να κοιμηθούμε και μας αναγκάζουν να σηκωθούμε από
το κρεβάτι και να εργαστούμε). |
|



|