Η ιδανική αυτή πολιτεία είναι για τον Πλάτωνα η αληθινή αριστοκρατία (= το κράτος των αρίστων), αφού τη διακυβέρνηση ασκούν οι πραγματικά άριστοι, που επελέγησαν για το έργο αυτό μετά από μακροχρόνια εκπαίδευση για το έργο αυτό. Με το χρόνο όμως, η ιδανική πολιτεία, από αμέλεια κυρίως στη μέθοδο εκπαίδευσης των φυλάκων, μπορεί να υποστεί αλλοιώσεις που οδηγούν τελικά στην καταστροφή της: τότε το πολεμικό ένστικτο, η τάση υπερίσχυσης, που πρέπει να διακρίνει τους φύλακες σε σχέση όμως με τους εχθρούς της πολιτείας, υπερνικά τη δύναμη του λόγου. Οι φύλακες γίνονται τότε φιλόδοξοι, επιθυμούν να ξεπεράσουν τους υπόλοιπους. Οι παλιές αρχές εγκαταλείπονται και δημιουργείται ένα νέο καθεστώς, όπου επικρατεί η προσωπική φιλοδοξία και το κυνήγι των τιμών, των διακρίσεων, η τιμοκρατία. Απορροφημένοι από την εξυπηρέτηση του προσωπικού κέρδους οι άρχοντες αυτής της πολιτείας λίγο νοιάζονται για το δημόσιο συμφέρον, αποκλείουν από την άσκηση της εξουσίας τους λιγότερο πλούσιους και καταπιέζουν τους φτωχούς πολίτες. Τότε έχουμε το καθεστώς της ολιγαρχίας.
Οι άρχοντες στην ολιγαρχία σιγά σιγά γίνονται νωθροί, χάνουν τη γενναιότητά τους και την ικανότητα να συγκρατούν το πλήθος. Οι πιο φτωχοί αισθάνονται τώρα ότι οι άρχοντές τους δε διαθέτουν ούτε τη δύναμη ούτε το ηθικό κύρος για να τους διοικούν, επαναστατούν και εγκαθιστούν τη δημοκρατία. Οι παλιοί άρχοντες καταδικάζονται ή εξορίζονται από την πόλη, εγκαθιδρύεται η ισότητα και εφαρμόζεται το σύστημα της κλήρωσης για τις κυβερνητικές θέσεις. Επικρατεί αστάθεια και οι αλλαγές είναι διαρκείς. Τέλος η δημοκρατία διαλύεται λόγω ακριβώς της κατάχρησης της ελευθερίας: πλούσιοι και φτωχοί συγκρούονται και οι τελευταίοι, βλέποντας να απειλείται η εξουσία τους, εμπιστεύονται τη δύναμή τους σε κάποιον ικανό αλλά φιλόδοξο αρχηγό, ο οποίος παίρνει στα χέρια του την απόλυτη εξουσία και καταλύει κάθε έννοια ελευθερίας και δημοκρατίας (τυραννία). Ο λαός μετανιώνει πικρά γι΄ αυτή την αλλαγή αλλά είναι πια αργά, ζει καταπιεσμένος και δυστυχισμένος, χωρίς και ο τύραννός του να είναι πιο ευτυχής, αφού ζει μέσα στο διαρκή φόβο, χωρίς φίλους, χωρίς έμπιστους. Παντού βλέπει εχθρούς και όσο περισσότερο καταπιέζει την πόλη του τόσο πιο δυστυχής γίνεται ο ίδιος. Η τέλεια αδικία (που είναι η τυραννία) ταυτίζεται με την τέλεια δυστυχία.