Οι σοφιστές, όχι άδικα, θεωρούνται οι θεμελιωτές της επιστήμης της αγωγής· μέχρι την εποχή τους ίσχυε η αριστοκρατική αντίληψη, δηλαδή ότι εκείνο που έχει τη μεγαλύτερη σημασία για την εξέλιξη των νέων είναι η κληρονομικότητα, η οικογένεια και η παράδοση. Το μορφωτικό ιδανικό μέχρι τον 5ο αι. π.Χ ήταν το «Καλοί και αγαθοί». Καλός και αγαθός θεωρείτο ο άνθρωπος από καλή γενιά, με ωραία εμφάνιση, καλή αγωγή και υψηλή θέση στην κοινωνία• ήταν ο δραστήριος στον πόλεμο αλλά και στην πολιτική ζωή, που επεδείκνυε γενναιότητα, δικαιοσύνη και εντιμότητα. Το ιδανικό αυτό μπορούσαν να το κατακτήσουν κυρίως οι γόνοι των αριστοκρατικών οικογενειών, αφού αυτοί λόγω κληρονομικότητας διαθέτανε -όπως πιστευόταν- έμφυτα τα απαιτούμενα προσόντα. Οι σοφιστές, ανταποκρινόμενοι και στο δημοκρατικό πνεύμα της εποχής, ανατρέπουν την άποψη αυτή και διακηρύσσουν ότι μεγαλύτερη σημασία έχει η διδαχή. Δεν αρνούνται ότι η φύση του ανθρώπου είναι το θεμέλιο, αλλά ορίζουν τη φύση με βάση τα πορίσματα της ιατρικής επιστήμης της εποχής τους και όχι με βάση τον αριστοκρατικό κώδικα που διαχώριζε τους ανθρώπους ανάλογα με την καταγωγή τους. Πέρα από τη φύση όμως τονίζουν το ρόλο της διδασκαλίας και της άσκησης . Είναι αισιόδοξοι: πιστεύουν ότι κάθε άνθρωπος μπορεί να μορφωθεί, αρκεί να του δοθεί η ευκαιρία. Δεν είναι ίσως τυχαίο το γεγονός ότι στο μεγάλο σοφιστή Πρωταγόρα φαίνεται να οφείλεται και ένας νόμος των Θουρίων, που υποχρέωνε την πολιτεία να αναλαμβάνει τη δαπάνη για τη διδασκαλία της ανάγνωσης και της γραφής στα παιδιά όλων των πολιτών ανεξάρτητα, ίσως, από την οικονομική κατάσταση της οικογένειάς τους.
Η επιμονή των σοφιστών στη διδαχή και την εξάσκηση του πνεύματος, σε αντίθεση με την παραδοσιακή αριστοκρατική αγωγή που στηριζόταν κατά κύριο λόγο στον αθλητισμό, ξένισε τους συγχρόνους τους και δημιούργησε αντιδράσεις στους συντηρητικούς κύκλους. Ένας μαθητής των σοφιστών, ο Ευριπίδης, συνεχίζοντας την παράδοση του Ξενοφάνη, επιτίθεται στους αθλητές και σε ένα σατυρικό του δράμα γράφει: «Από τις χιλιάδες δεινά που βασανίζουν την Ελλάδα, κανένα δεν είναι χειρότερο από το γένος των αθλητών»· συνεχίζοντας, ο ποιητής τονίζει ότι δεν πρέπει να στεφανώνονται οι αθλητές αλλά «οι σοφοί και αγαθοί» και οι σώφρονες και δίκαιοι πολιτικοί ηγέτες .
Συνοψίζοντας θα μπορούσαμε να επισημάνουμε τον επαναστατικό χαρακτήρα της διδασκαλίας των σοφιστών στο γεγονός ότι, ενώ στις αριστοκρατικές κοινωνίες η αρετή θεωρείται έμφυτη, οι σοφιστές όρθωσαν τη διδασκαλία «απέναντι και εναντίον της φύσης» και δίδαξαν «ότι ο καθένας μπορούσε, με την επαφή μαζί τους, να διδαχτεί τα αγαθά» άρα η αρετή είναι διδακτή .