Το παγκόσμιο πρόβλημα της υποβάθμισης του εδάφους

Το έδαφος του πλανήτη μας απειλείται από μη βιώσιμες πρακτικές διαχείρισης της γης, οδηγώντας για παράδειγμα στη διάβρωση και καταστροφή οργανικής ύλης από την ανεξέλεγκτη δόμηση σπιτιών και υποδομών, από τη ρύπανση και ολοένα και περισσότερο – καθώς ο αντίκτυπος της κλιματικής μεταβολής είναι αισθητός σε όλο τον κόσμο – από την ξηρασία, από πλημμύρες και κατολισθήσεις. Στις μέρες μας η καταστροφή του εδάφους είναι συχνά ανεπανόρθωτη, γεγονός που επιφέρει ολέθριες επιπτώσεις για τα οικοσυστήματα του πλανήτη μας. Αυτά είναι μερικά από τα ζητήματα που καλούνται να πραγματευτούν οι μαθητικές ομάδες με την καθοδήγηση του Δ.
Η φράση «υποβάθμιση του εδάφους» σχετίζεται με τα ακόλουθα: διάβρωση, μείωση γονιμότητας του εδάφους ( δηλαδή μείωση της περιεκτικότητας σε οργανικές ύλες), ρύπανση, αδιαβροχοποίηση (εξαιτίας της κατασκευής κατοικιών, οδών και άλλων υποδομών), καθίζηση (εξαιτίας συμπίεσης από βαριά μηχανήματα, υπερβόσκηση), μείωση της βιοποικιλότητας, αλάτωση (υπερσυσσώρευση διαλυτών αλάτων νατρίου, μαγνησίου και ασβεστίου), πλημμύρες και κατολισθήσεις.
Για να μελετήσουμε συστηματικά πολύπλοκα προβλήματα, όπως είναι τα περιβαλλοντικά ακολουθούμε συγκεκριμένα βήματα. Η πρόταση βημάτων για την προσέγγιση του προβλήματος «Το παγκόσμιο πρόβλημα της υποβάθμισης του εδάφους» είναι:

1. Ο εντοπισμός και η διατύπωση/περιγραφή του προβλήματος
2. Η ανάλυση του περιβαλλοντικού προβλήματος
- Εντοπισμός και καταγραφή των αιτίων που δημιουργούν ή συνεισφέρουν στο συγκεκριμένο περιβαλλοντικό πρόβλημα
- Εντοπισμός και καταγραφή των επιπτώσεων του περιβαλλοντικού προβλήματος σε όλα τα στοιχεία (έδαφος, νερό, αέρα, ζωή) που αλληλεπιδρούν στον πλανήτη μας.
3. Η αναζήτηση και η αξιολόγηση όλων των πιθανών λύσεων του περιβαλλοντικού προβλήματος
4. Η καταγραφή και η αξιολόγηση των καλύτερων και των πιο εφικτών λύσεων
5. Η διαμόρφωση ενός σχεδίου δράσης
6. Παρουσίαση – Αξιολόγηση.

«Το έδαφος, για να ανταποκριθεί επιτυχώς στις πολυάριθμες λειτουργίες του, είναι απαραίτητο να παραμένει σε καλή κατάσταση. Αντιθέτως, σήμερα από τα υπάρχοντα στοιχεία προκύπτει ότι το έδαφος απειλείται ολοένα και περισσότερο από σειρά ανθρωπίνων δραστηριοτήτων που μπορεί να το υποβαθμίσουν. Κατά το τελικό στάδιο της υποβάθμισης, ήτοι κατά την απερήμωση, το έδαφος αδυνατεί πλέον να επιτελέσει τις λειτουργίες του. Μεταξύ των κινδύνων που απειλούν το έδαφος συγκαταλέγεται η διάβρωση, η μείωση της οργανικής ύλης, η τοπική και διάχυτη ρύπανση, η σφράγιση, η συμπίεση, η μείωση της βιοποικιλότητας και η αλάτωση. Μολονότι οι κίνδυνοι αυτοί ποικίλλουν κατά τόπους στην Ευρώπη, το γενικό συμπέρασμα είναι ότι το έδαφος υποβαθμίζεται ολοένα και περισσότερο. Οι ως άνω κίνδυνοι εμφανίζονται τόσο στα κράτη μέλη όσο και στις υποψήφιες χώρες. Είναι μάλιστα πιθανό να οξυνθούν περαιτέρω λόγω της αλλαγής του κλίματος.»
Πηγή: http://eur-lex.europa.eu/smartapi/cgi/sga_doc?smartapi!celexplus!prod!DocNumber&lg=el&type_ doc=COMfinal&an_doc=2002&nu_doc=179

Οθόνη 1: Τι σημαίνει υποβάθμιση του εδάφους του πλανήτη;
Διδακτικοί στόχοι: Οι μαθητές:

Στην εισαγωγική αυτή δραστηριότητα, μέσα από το διάλογο των μικρών ερευνητών/μαθητών, επιδιώκεται ο προβληματισμός των μαθητών σχετικά το παγκόσμιο πρόβλημα της υποβάθμισης του εδάφους του πλανήτη.

Στη δραστηριότητα 1 οι μαθητικές ομάδες καλούνται να συζητήσουν και να διατυπώσουν τις απόψεις τους για τη σημασία της φράσης «υποβάθμιση του εδάφους του πλανήτη μας». Κάνουν υποθέσεις για το πόσο μεγάλο είναι το πρόβλημα αυτό. Διατυπώνουν τις απόψεις τους για τις συνέπειες που μπορεί να έχουν οι διαστάσεις του προβλήματος για τη ζωή στον πλανήτη μας