Επιφάνεια Γης, οδηγίες χρήσης

Το λογισμικό υποστηρίζει τη μελέτη της επιφάνειας της Γης με:

· 3 αυτοτελή προγράμματα μικρόκοσμους για τη μελέτη του ανάγλυφου και της διαίρεσης του κόσμου, της Ευρώπης και της Ελλάδας.

· 4 προγράμματα με μορφή παιχνιδιού, με αντικείμενο τις χώρες του Κόσμου και της Ευρώπης, καθώς και το χάρτη της Ελλάδας.

· 7 δραστηριότητες με τη μορφή «φύλλων εργασίας».

· Γλωσσάρι, Βιογραφίες, Πηγές, Ερωτήσεις και Οδηγίες Χρήσης.

Από την αρχική σελίδα με κλικ στην «Επιφάνεια της Γης» οδηγούμαστε στην παρακάτω σελίδα οθόνης:

Μετακινώντας το δείκτη – βέλος του ποντικιού στην πάνω από τα «κυκλάκια» ή πάνω από τις λέξεις όπως ΓΛΩΣΣΑΡΙ κτλ το βέλος μετατρέπεται σε δείκτη χεριού. Με κλικ οδηγούμαστε στην οθόνη που μας ενδιαφέρει.

Ανάγλυφο, Διαίρεση του Κόσμου, της Ευρώπης και της Ελλάδας

Και τα τρία προγράμματα έχουν ίδια δομή και ό,τι ισχύει για το Ανάγλυφο, Διαίρεση του Κόσμου ισχύει και για την Ευρώπη και Ελλάδα (με μικρές παραλλαγές στους χάρτες).

Ο μικρόκοσμος αποτελείται από χάρτες πολλών ειδών (γεωμορφολογικός, θερμοκρασίας, πληθυσμού, βροχοπτώσεων, νυχτερινός, κλίματος, ακτογραμμών), για τον Κόσμο, την Ευρώπη και την Ελλάδα. Υπάρχει η δυνατότητα πάνω σε αυτούς τους χάρτες να περιλάβουμε σεισμογενείς περιοχές, παράλληλους και μεσημβρινούς, ατράκτους, σύνορα, πρωτεύουσες, κ.ά. Επίσης έχουμε την ευκαιρία να μετρήσουμε αποστάσεις και γεωγραφικά πλάτη και μήκη.

Περιγραφή πιλοτηρίου

Η βασική περιοχή εργασίας αποτελείται από χάρτες ως υπόβαθρο. Για να μετακινούμαστε πάνω στο χάρτη, να καταλαβαίνουμε που βρισκόμαστε και ποιες αποστάσεις επιθυμούμε να μετρήσουμε υπάρχει ένα αντικείμενο (αεροπλάνο) το οποίο ελέγχουμε είτε με τη βοήθεια του πιλοτηρίου είτε επενεργώντας άμεσα πάνω σε αυτό (με σύρσιμο).

Εικόνα 1: Γεωμορφολογικός χάρτης και δεδομένα πιλοτηρίου

Το βασικό όργανο του πιλοτηρίου είναι η πυξίδα (εικόνα 1), η οποία βοηθά τον χρήστη να προσανατολίζεται πάνω στον χάρτη (προσανατολισμός του αεροπλάνου). Αν κάνουμε κλικ με το ποντίκι πάνω στα σημεία της πυξίδας τότε θα στραφεί το αντικείμενό μας σε αυτή την κατεύθυνση. Αριστερά από την πυξίδα βρίσκεται η εργαλειοθήκη με τα 6 κουμπιά της.

Έχουμε τη δυνατότητα να μετρήσουμε την απόσταση δυο σημείων, αφού πρώτα μηδενίσουμε το μετρητή από το κουμπάκι με το σήμα "x" που βρίσκεται στο πιλοτήριο. Με το μηδενισμό του μετρητή αποστάσεων, ένα σταυρουδάκι μεταφέρεται στην θέση του αεροπλάνου. Μετακινώντας το αεροπλανάκι είτε σύροντάς το (ή οδηγώντας το από το πιλοτήριο), ο μετρητής αποστάσεων δείχνει την απόσταση που έχει το αεροπλανάκι από το σταυρουδάκι. Έτσι είναι δυνατή η μέτρηση οποιασδήποτε απόστασης στο χάρτη. Το αεροπλανάκι μπορεί να κινείται βήμα-βήμα ή και συνεχώς αυξομειώνοντας την ταχύτητά του.

Μετακινώντας το αεροπλάνο πάνω στον χάρτη, έχουμε πληροφορίες σχετικά με το γεωγραφικό πλάτος και μήκος της θέσης του. Το γεωγραφικό πλάτος βρίσκεται στο πάνω πλαίσιο του πιλοτηρίου και στο κάτω το γεωγραφικό μήκος.

Περιγραφή υπόβαθρου, περιγράμματος χαρτών και βάσεων δεδομένων

Με τα δύο βελάκια (πάνω και κάτω) της εργαλειοθήκης μπορούμε να αλλάζουμε τη μορφή του χάρτη που θέλουμε να μελετήσουμε.

Με τα εργαλεία επιλέγουμε ποια δεδομένα θα απεικονίζει. Τα είδη των χαρτών τα οποία προβάλλονται είναι:

*Χάρτες Υποβάθρου*	*Χάρτες Περιγράμματος*
Γεωμορφολογικός	Ακτογραμμές, σύνορα κρατών
Πυκνότητα πληθυσμών	Συγκέντρωση πληθυσμού
Νυχτερινός	Ποτάμια, λίμνες
Βλάστηση	Λιθοσφαιρικές πλάκες
Θερμοκρασίες	Σεισμοί
Βροχοπτώσεις	Άτρακτοι ωρών

Εδώ βλέπουμε (εικόνα 2) τον χάρτη της βλάστησης και την εργαλειοθήκη όπου επιλέγουμε και άλλες μορφές χαρτών.

Εικόνα 2: Επιλογή υπόβαθρου (π.χ. χάρτης βλάστησης)

Ακολούθως (εικόνα 3), πάνω στην ίδια εργαλειοθήκη μπορούμε να επιλέξουμε τα δυο τελευταία κουμπιά, τα οποία θα μας δώσουν δυο παράθυρα με εργαλεία, χάρτες περιγραμμάτων και υπομνήματα όπου ο χρήστης επιλέγει ένα ή περισσότερα στοιχεία.

Εικόνα 3: Επιλογή περιγράμματος

Μπορούμε να επιλέξουμε ένα οποιοδήποτε υπόβαθρο, ανάλογα μα τις ανάγκες μας και να επιλέξουμε να τοποθετήσουμε ένα ή περισσότερα περιγράμματα (εικόνα 4).

Εικόνα 4: Χάρτης βροχοπτώσεων με τους μεσημβρινούς, τους παράλληλους

και τις πόλεις άνω των 2.000.000 κατοίκων

Επιλέγοντας για παράδειγμα το νυχτερινό χάρτη ως υπόβαθρο μπορούμε να παραστήσουμε την συγκέντρωση του πληθυσμού με ροζ κουκίδες και τις λιθοσφαιρικές πλάκες που φαίνονται με κίτρινη γραμμή (εικόνα 5).

Εικόνα 5: Νυχτερινός χάρτης με συγκέντρωση του πληθυσμού και λιθοσφαιρικές πλάκες.

Πέρα από τα άλλα εργαλεία υπάρχει και η δυνατότητα εμφάνισης δύο κλιμάκων: μιας κάθετης και μιας οριζόντιας. Οι αποστάσεις των παραλλήλων είναι σταθερές όχι όμως και των μεσημβρινών. Επομένως όπως φαίνεται στο σχέδιο, ανάλογα με το γεωμετρικό πλάτος «φ» στο οποίο βρίσκεται το αεροπλανάκι, η κλίμακα αλλάζει δυναμικά.

Εικόνα 7: Γεωμορφολογικός χάρτης με το μοιρογνωμόνιο και τις κλίμακες που μετρούν αποστάσεις σε χιλιόμετρα.

Το προτελευταίο κουμπί της εργαλειοθήκης (διαβήτης) μας παρουσιάζει τις καρτέλες πληροφοριών: το Ανάγλυφο για μορφολογικά στοιχεία, τη Διαίρεση για πληροφορίες χωρών και τις Πόλεις για πληροφορίες που αφορούν τις σπουδαιότερες πόλεις του κόσμου.

Περιγραφή εργαλείων ζωγραφικής

Το κουμπί που βλέπουμε στην εργαλειοθήκη με τα 5 χρώματα, απεικονίζει μια παλέτα. Αυτή μας βοηθά να φτιάξουμε ένα χάρτη όπως τον χρειαζόμαστε, για παράδειγμα κάθε χώρα να έχει ένα επιθυμητό χρώμα, να προσθέσουμε κείμενο, να σημειώνουμε αποστάσεις με ευθείες κ.ά.

Με τα χρώματα που βλέπουμε μπορούμε να γεμίσουμε μια επιφάνεια της αρεσκείας μας, να σχεδιάσουμε γεωμετρικά σχήματα ή και ελεύθερες γραμμές, ώστε να φαίνονται και να διακρίνονται καθαρά οι χώρες (εικόνα 8). Μπορούμε να καθορίσουμε το πάχος στυλό καθώς και δικά μας χρώματα Η λειτουργία των κουμπιών (από αριστερά προς τα δεξιά) περιγράφεται στη συνέχεια:

· Χαράζει ευθείες πάνω στον χάρτη.

· Χαράζει παραλληλόγραμμο έτσι ώστε να μας βοηθήσει για υπολογισμούς πάνω στον χάρτη.

· Διαγράφει έλλειψη ή κύκλο για τον ίδιο λόγο όπως προηγουμένως.

· Μπορούμε με το σπρέι να γεμίσουμε χρώμα ή να σημειώσουμε πάνω στο χάρτη διάφορα σημεία, χώρες, ποτάμια, ή θάλασσες.

· Αν κάναμε κάτι λάθος και επιθυμούμε να το διορθώσουμε τότε είμαστε σε θέση να το διαγράψουμε με την γόμα που μας δίνει το πέμπτο κουμπί.

· Πιο ομοιόμορφο το γέμισμα κλειστής περιοχής επιτυγχάνουμε με το εργαλείο γεμίσματος αντί για σπρέι.

· Με τη σφραγίδα αποτυπώνουμε στο υπόβαθρο κείμενο ή άλλες πληροφορίες (περιγράμματα, πληροφορίες υπομνήματος) για παράδειγμα τους παράλληλους και μεσημβρινούς.

· Με το εργαλείο κειμένου μπορούμε να προσθέσουμε κείμενο στο χάρτη. Στο κείμενο μπορούμε να κάνουμε βασικές μορφοποιήσεις (γραμματοσειρά, μέγεθος γραμματοσειράς, έντονα, πλάγια, υπογραμμισμένα, επιλογή χρώματος από μίξη των τριών χρωμάτων: κόκκινο, πράσινο, μπλε). Πατώντας στο χειριστήριο του πλαισίου κειμένου εμφανίζεται το παράθυρο με αντίστοιχες λειτουργίες.

Πατώντας το ίδιο εικονίδιο το πλαίσιο κειμένου αποκρύπτεται. Θα πρέπει πρώτα να μεταφέρουμε το κείμενο στο υπόβαθρο πατώντας τη σφραγίδα

· Με το εργαλείο αντιγραφής ο χάρτης, με όποιες παρεμβάσεις του έγιναν, αντιγράφεται στο πρόχειρο. Έτσι μπορεί με επικόλληση να μεταφερθεί σε οποιαδήποτε άλλη εφαρμογή π.χ. επεξεργαστή κειμένου.

Εικόνα 8: Χάρτης μορφοποιημένος με χρώματα και τοπωνύμια

Το παιχνίδι των καρτών

Σκοπός του παιχνιδιού είναι να συγκεντρώσουμε τους περισσότερους βαθμούς επιλέγοντας μια τιμή από την αριστερή καρτέλα π.χ. την έκταση, εάν νομίζουμε ότι η έκταση της χώρας της αριστερής καρτέλας είναι μεγαλύτερη από αυτή της δεξιάς καρτέλας.

Παρατηρούμε τις βασικές πληροφορίες για μια χώρα (σημαία, έκταση, πληθυσμός, κτλ) στην αριστερή καρτέλα (τη δική μας καρτέλα). Επικεντρωνόμαστε στις τρεις αριθμητικές τιμές: έκταση, πληθυσμό και διαφορά ώρας (σε σχέση με την ώρα Γκρήνουιτς). Δεξιά στην οθόνη βλέπουμε μια δεύτερη καρτέλα (την καρτέλα του υπολογιστή).

Επιλέγουμε μία από τις τρεις τιμές της αριστερής καρτέλας που πιστεύουμε ότι θα είναι μεγαλύτερη από αυτήν της δεξιάς κρυμμένης καρτέλας. Αν η δική μας τιμή είναι πράγματι μεγαλύτερη τότε κερδίζουμε έναν βαθμό, αλλιώς ο βαθμός κερδίζεται από τη δεξιά καρτέλα. Πατώντας το βελάκι προχωράμε στην επόμενη καρτέλα. Στο υπόβαθρο υπάρχει παγκόσμιος χάρτης και ενδεικτικά σημάδια για το ποιες χώρες συγκρίθηκαν.

Το παιχνίδι των ευρωπαϊκών κρατών

Στο παιχνίδι αυτό πρέπει να συνθέσουμε το παζλ που έχει ως υπόβαθρο τον χάρτη της Ευρώπης με τα διάφορα κομμάτια, τα οποία αντιστοιχούν σε μία ευρωπαϊκή χώρα.

Το παιχνίδι του χάρτη της Ελλάδας

Στο παιχνίδι του χάρτη της Ελλάδας ο μαθητής μπορεί να δει πληροφορίες για το ανάγλυφο ή τη διαίρεση. Για να παρουσιαστούν οι πληροφορίες σε κάθε θέση θα πρέπει να σύρει τη σωστή λεζάντα που υπάρχει κάθε φορά στα δεξιά της οθόνης και να την αφήσει στο σωστό σημείο. Το κουμπί δίνει οδηγίες και το κουμπί εμφανίζει το υπόμνημα του χάρτη.

Τα κράτη και οι σημαίες τους

Στο παιχνίδι αυτό ο μαθητής καλείται να τοποθετήσει τη σημαία κάθε κράτους στον παγκόσμιο χάρτη. Η τοποθέτηση πρέπει να γίνει πάνω σε κουκίδα που αντιπροσωπεύει την πρωτεύουσα. Πρώτα ο μαθητής πρέπει να επιλέξει τη σωστή σημεία. Για ευκολία στην τοποθέτηση συνίσταται η σημαία να σέρνεται από το πάνω αριστερό άκρο της.

Σημείωση: σε όλα τα παιχνίδια για να τα ξεκινήσουμε και πάλι, χρησιμοποιούμε το κουμπί ανανέωσης (refresh) της οθόνης στη γραμμή εργαλείων του Internet Explorer.

Κατασκευή Χαρτών

Το πρόγραμμα κατασκευής χαρτών είναι εφοδιασμένο με κατάλληλα εργαλεία που εξυπηρετούν τις ανάγκες τροποποίησης υπαρχόντων χαρτών ή δημιουργίας νέων.

Η βασική περιοχή εργασίας αποτελείται από χάρτες (Παγκόσμιος, Ευρώπης, Ελλάδας, Περιφέρειες Ελλάδας) ως υπόβαθρο ή λευκό υπόβαθρο για κατασκευή νέου χάρτη.

Περιγραφή εργαλείων

Το πρώτο σύνολο εργαλείων παρέχει τα παρακάτω κουμπιά:

1. Νέος κενός χάρτης.

2. Επιλογή χάρτη (από 14 συνολικά ή λευκή επιφάνεια για δημιουργία νέου)

3. Εμφάνιση / απόκρυψη υπομνήματος χάρτη. Με το κουμπί αυτό εμφανίζεται η εργαλειοθήκη υπομνήματος του χάρτη.

Η εργαλειοθήκη αυτή περιέχει σύνολα εικονιδίων που καλύπτουν ένα μεγάλο φάσμα (αρχαιολογικά μνημεία, πτηνά, ζώα, κτίρια, φυτά, καιρό κλπ). Μπορούν να τοποθετηθούν στον χάρτη και στο υπόμνημα με επιλογή του εικονιδίου και σύρσιμο πάνω στην κατάλληλη θέση στον χάρτη (μπορούμε να σύρουμε τις εικόνες κάνοντας αριστερό κλικ). Τα έξι κουμπιά της εργαλειοθήκης μπορούν να βοηθήσουν την περαιτέρω επεξεργασία των εικονιδίων.

Αφού έχουμε τοποθετήσει ένα εικονίδιο της ομάδας στο χάρτη και στη συνέχεια επιλέγουμε το κατάλληλο σχήμα του με τα δύο κουμπιά.

Με τα δύο κουμπιά μπορούμε να μεγαλώσουμε ή να μικρύνουμε το μέγεθός ενός ήδη επιλεγμένου εικονιδίου. Μπορούμε στη συνέχεια να το αποτυπώσουμε στην οθόνη με ένα από τα επόμενα κουμπιά.

Με τη συνεχόμενη αποτύπωση το εικονίδιο αφήνει πολλά αποτυπώματα στη διαδρομή που θα ακολουθήσει αν το σύρουμε με το δείκτη του ποντικού.

Με την απλή αποτύπωση το εικονίδιο αφήνει ένα αποτύπωμα στην τρέχουσα θέση του.

4. Εμφάνιση / απόκρυψη των επιθυμητών περιγραμμάτων (σύνολο 6)

5. Το κουμπί που βλέπουμε στην εργαλειοθήκη με τα χρώματα που απεικονίζει μια παλέτα χρωμάτων. Αυτή μας βοηθά να φτιάξουμε ένα χάρτη όπως τον χρειαζόμαστε, για παράδειγμα κάθε χώρα ή περιοχή να έχει ένα επιθυμητό χρώμα, να προσθέσουμε κείμενο, να σημειώνουμε αποστάσεις με ευθείες κά.

· Χαράζει ευθείες πάνω στον χάρτη.

· Χαράζει παραλληλόγραμμο έτσι ώστε να μας βοηθήσει για υπολογισμούς πάνω στον χάρτη.

· Διαγράφει έλλειψη ή κύκλο για τον ίδιο λόγο όπως προηγουμένως.

· Πιο ομοιόμορφο το γέμισμα κλειστής περιοχής επιτυγχάνουμε με το εργαλείο γεμίσματος αντί για σπρέι.

Για να μετακινούμαστε πάνω στο χάρτη, να καταλαβαίνουμε που βρισκόμαστε και ποιες αποστάσεις επιθυμούμε να μετρήσουμε υπάρχει ένα αντικείμενο (αεροπλάνο) το οποίο ελέγχουμε είτε με τη βοήθεια του πιλοτηρίου είτε επενεργώντας άμεσα πάνω σε αυτό (με σύρσιμο).

Το βασικό όργανο του πιλοτηρίου είναι η πυξίδα η οποία βοηθά τον χρήστη να προσανατολίζεται πάνω στον χάρτη (προσανατολισμός του αεροπλάνου). Αν κάνουμε κλικ με το ποντίκι πάνω στα σημεία της πυξίδας τότε θα στραφεί το αντικείμενο μας σε αυτή την κατεύθυνση.

Έχουμε τη δυνατότητα να μετρήσουμε την απόσταση δυο σημείων, αφού πρώτα μηδενίσουμε το μετρητή από το κουμπάκι με το σήμα "x" που βρίσκεται στο πιλοτήριο. Με το μηδενισμό του μετρητή αποστάσεων, ένα σταυρουδάκι μεταφέρεται στην θέση του αεροπλάνου. Μετακινώντας το αεροπλανάκι είτε σύροντάς το (ή οδηγώντας το από το πιλοτήριο), ο μετρητής αποστάσεων δείχνει την απόσταση που έχει το αεροπλανάκι από το σταυρουδάκι. Έτσι είναι δυνατή η μέτρηση οποιασδήποτε απόστασης στο χάρτη. Οι διαστάσεις του χάρτη είναι 800 * 480 pixel.

Το αεροπλανάκι μπορεί να κινείται βήμα-βήμα ή και συνεχώς αυξομειώνοντας την ταχύτητά του.