Α    Β    Γ    Δ     Ε    Ζ     Η    Θ     Ι    Κ     Λ    Μ     Ν    Ξ     Ο    Π     Ρ     Σ    Τ     Υ    Φ     Χ     Ψ     Ω

Α

Αγαμέμνων
Βασιλιάς των Μυκηνών, αδελφός του Μενέλαου, ο οποίος πρωτοστάτησε στον Τρωικό πόλεμο.

Αγκύλη
Δερμάτινη λωρίδα που σχημάτιζε θηλιά και οι ακοντιστές την έδεναν στο κέντρο βάρος του ακοντίου τους.

Αγρότης
Αυτός που ζει στην ύπαιθρο και ασχολείται με τη γεωργία ή την κτηνοτροφία. Από την ομηρική εποχή οι αγρότες αποτελούσαν ιδιαίτερη κοινωνική τάξη.

Αθηνά
Μία από τις θεές του αρχαίου δωδεκάθεου. Ήταν η θεά της σοφίας, των τεχνών και των επιστημών , προστάτιδα της πόλης –κράτους της Αθήνας, στην οποία χάρισε το δέντρο της ελιάς.

Αία
Το νησί της Κίρκης.

Αίας ο Λοκρός
Βασιλιάς της Λοκρίδας. Πνίγηκε κατά την επιστροφή του από την Τροία σε τρικυμία που προκάλεσε η θεά Αθηνά επειδή είχε ατιμάσει την κόρη του Πρίαμου, Κασσάνδρα, στο ναό της.

Αίας ο Τελαμώνιος
Γιος του Τελαμώνα, ο δεύτερος μετά τον Αχιλλέα ήρωας του Τρωικού πολέμου. Αυτοκτόνησε από ντροπή όταν σκότωσε ένα κριάρι αντί για τον Οδυσσέα.

Αίολος
Θεός της Ελληνικής Μυθολογίας, κυρίαρχος των ανέμων, βασιλιάς της μυθικής Αιολίας.

Αινείας
Ήρωας της Τροίας, ιδρυτής κατά την παράδοση της Ρώμης.

Ακράτισμα
Πρωινό λιτό που περιελάμβανε ψωμί κριθαρένιο ή σταρένιο με ανέρωτο κρασί και λίγες ελιές.

Αλκίνοος
Μυθικός βασιλιάς των Φαιάκων που φιλοξένησε τον Οδυσσέα στο ταξίδι της επιστροφής του από την Τροία στην Ιθάκη.

Αλτήρες
Βάρη που κρατούσαν στα χέρια τους οι άλτες του μήκους για να πετυχαίνουν καλύτερες επιδόσεις.

Αμόνι
Μεταλλικό αντικείμενο, που χρησιμοποιείται ως βάση για την ανάληψη των κρούσεων σε διάφορες μεταλλουργικές εργασίες.

Αμφορέας
Είδος στάμνας όπου αποθήκευαν νερό, κρασί, γάλα, λίπος, παστά ψάρια.

Αναγνώριση
Είναι ένας ομηρικός θεματικός τύπος, ο οποίος αφορά στη μετά από την παρέλευση χρονικού διαστήματος επανεύρεση δύο ή περισσοτέρων ατόμων.

Ανακομιδή
Εκταφή των οστών του νεκρού και μεταφορά σε άλλο τάφο ή σε οστεοφυλάκιο.

Ανδρομάχη
Σύζυγος του Έκτορα και μητέρα του Αστυάνακτα. Είναι γνωστή η ομηρική έκφραση «άλοχος φίλη», που σημαίνει αγαπημένη σύζυγος και που αφορά σ’ αυτήν.

Ανθρωποκεντρισμός
Η αντίληψη ότι όλα πρέπει να έχουν ως σκοπό τον άνθρωπο.

Ανθρωπομορφισμός
Η απεικόνιση των θεών με ανθρώπινη μορφή.

Αντίνοος
Ένας από τους πιο γνωστούς μνηστήρες.

Αοιδός
Ποιητής που συνέθετε και τραγουδούσε επικά ποιήματα με τη συνοδεία φόρμιγγας (κιθάρας).

Άργος
Ο πιστός σκύλος του Οδυσσέα.

Άρης
Γιος του Δία και της Ήρας, θεός του πολέμου.

Αρήτη
Γυναίκα του Αλκίνοου, βασιλιά των Φαιάκων, και μητέρα της Ναυσικάς.

Αριστεία
Η συμμετοχή και η διάκριση ενός ήρωα στη μάχη.

Αριστοκράτης
Ο ευγενής, ο προνομιούχος. Οι αριστοκράτες αποτελούσαν, από την αρχαιότητα ακόμη, μία ιδιαίτερη κοινωνική τάξη.

Άριστον
Μεσημεριανό απλό γεύμα.

Άρτεμη
Κόρη του Δία και της Λητούς, δίδυμη αδελφή του Απόλλωνα, θεά του κυνηγιού.

Αρύβαλλος
α) Μικρό αγγείο όπου έβαζαν το λάδι με το οποίο αλείφονταν οι αθλητές.
β) Μάλλινη ταινία που δινόταν ως έπαθλο στους νικητές των αγώνων.

Ασήμι
ο άργυρος. Πολύτιμο μέταλλο, λευκό, στιλπνό, εξαιρετικά όλκιμο. Συνδυάζεται συνήθως σε κράματα με χαλκό για να αποκτήσει σκληρότητα.

Αστός
Αυτός που ανήκει στην αστική τάξη, η οποία κοινωνικά αντιπροσωπεύει τη μεσαία οικονομικά τάξη.

Άτη
Θεότητα ή δαίμονας της αρχαιότητας, προσωποποίηση της καταστροφικής αφροσύνης και μωρίας.

Αυλικός

Μέλος της βασιλικής αυλής. Κατά την Ελληνιστική εποχή οι αυλικοί αποτελούσαν ιδιαίτερη κοινωνική τάξη προνομιούχων ατόμων.

Αυλός
Αρχαίο ελληνικό πνευστό όργανο, αποτελούμενο από κυλινδρικό ή ελαφρά κωνικό σωλήνα με τρεις ως έξι οπές, μέσα στον οποίο υπήρχε διπλή καλαμένια γλωσσίδα.

Αυτόλυκος
Ο παππούς του Οδυσσέα. Από αυτόν κληρονόμησε ο Οδυσσέας την ευφυία και την πονηριά.

Αφηγηματικός χρόνος
Πρόκειται για το χρόνο, που έχει στη διάθεσή του ο συγγραφέας για να αποδώσει γεγονότα, τα οποία μπορεί να εκτείνονται σε χρόνια ή ακόμα και σε δεκαετίες. Κατά κανόνα ο αφηγηματικός χρόνος είναι μικρότερος από τον πραγματικό.

Αφροδίτη
Θεά της θηλυκής ομορφιάς και του έρωτα, που ανήκε στο Δωδεκάθεο.

Αχιλλέας
Βασιλιάς των Μυρμιδόνων, γιος της Θέτιδας και του Πηλέα. Ο σημαντικότερος από τους ήρωες της Ιλιάδας, ο οποίος σκότωσε τον Έκτορα και σκοτώθηκε από τον Πάρη με βέλος στην πτέρνα του, την Αχίλλειο πτέρνα.

Β

Βάρβιτος
Αρχαίο μουσικό όργανο, παραλλαγή της αρχαίας λύρας με μακρύτερες χορδές και λεπτούς βραχίονες, που σχημάτιζαν καμπύλη προς τα μέσα.

Βαριά
Μεγάλο μονοκέφαλο σφυρί.

Βελλερεφόντης
Κορίνθιος ήρωας. Δάμασε τον Πήγασο, το φτερωτό θεϊκό άλογο, σκότωσε τη Χίμαιρα και συνέτριψε τις Αμαζόνες αλλά και την άγρια φυλή των Σολύμων.

Γ

Γάμος
Η νόμιμη ένωση ενός άνδρα και μιας γυναίκας στην εκκλησία (θρησκευτικός γάμος) ή στο δημαρχείο (πολιτικός γάμος).

Γκαέτα
Λιμάνι της Ιταλίας στην Τυρρηνική θάλασσα.

Γκότζο
Νησί της Μάλτας στη Μεσόγειο.

Γυμνάσιο
Το γυμναστήριο όπου συγκεντρώνονταν οι νέοι για να ασκηθούν σωματικά, αλλά και να αναπτύξουν τις διανοητικές τους δραστηριότητες.

Δ

Δείπνο
Πολυτελές και πλήρες γεύμα, ψωμί ζυμωμένο από κριθάρι (μάζα) ή σιτάρι (άρτος), κρέας, ψάρια, φρούτα, χόρτα, κρεμμύδια, ελιές, γλυκίσματα.

Δήμητρα
Κόρη του Κρόνου και της Ρέας, θεά της γεωργίας και της γονιμότητας.

Δημιουργός
Δημιουργοί ονομάζονται στην Οδύσσεια οι μάντεις, οι γιατροί, οι αοιδοί, οι κήρυκες και οι τεχνίτες, όπως οι χαλκουργοί, σκυτοτόμοι, κεραμείς και τέκτονες.

Δημόδοκος
Ξακουστός αοιδός στην αυλή του Αλκίνοου.

Δίας
Η ύψιστη θεότητα των αρχαίων Ελλήνων, πατέρας θεών και ανθρώπων.

Δίαυλος
Δρόμος 2 σταδίων της αρχαιότητας, δηλαδή 400 μέτρων.

Διομήδης
Γιος του Τυδέα, ήρωας των Αχαιών στην Ιλιάδα, ο οποίος φημιζόταν για τη γενναιότητά του.

Δόλιχος
Δρόμος αντοχής στην αρχαιότητα που κάλυπτε απόσταση 7 έως 24 στάδια, δηλαδή 1.500 με 5.000 μέτρα.

Δούλος
Από την Ομηρική εποχή οι δούλοι αποτελούσαν ιδιαίτερη κοινωνική τάξη, αποτελούμενη από εκείνους τους ανθρώπους, που στερούνταν την προσωπική τους ελευθερία και βρίσκονταν υπό την εξουσία ενός κυρίου.

E

Εγκιβωτισμός
Η ένθεση μιας αφήγησης σε μία άλλη. Με άλλα λόγια η τοποθέτηση ή η παρεμβολή αφήγησης στο εσωτερικό άλλης, ευρύτερης. (ετυμ. < εγκιβωτίζω < εν + κιβώτιο).

Ειρωνεία
α) Σχήμα λόγου κατά το οποίο ένας ομιλητής χρησιμοποιεί λέξεις ή φράσεις με περιεχόμενο εντελώς αντίθετο από αυτό που εννοεί για να χλευάσει ή να περιπαίξει να εκφράσει έντονη αγανάκτηση κ.ά
β) Τεχνική στην πλοκή του μύθου που παρουσιάζει τους ήρωες να αγνοούν την αλήθεια, τους θεατές ακροατές ή αναγνώστες όμως να τη γνωρίζουν και να αγωνιούν για την πλάνη των ηρώων.

Εκήβολος ακοντισμός
Είδος ακοντισμού, στο οποίο οι αθλητές αγωνίζονταν ρίχνοντας το ακόντιο όσο πιο μακριά μπορούσαν.

Εκφορά
Η μεταφορά του νεκρού στον χώρο ταφής του.

Ελένη
Πρόκειται για την πολυθρύλητη σύζυγο του Μενέλαου, βασιλιά της Σπάρτης, γνωστή για την μορφιά της, την οποία άρπαξε ο Πάρης και μετέφερε στην Τροία με αποτέλεσμα να προκληθεί, κατά τον Όμηρο, ο Τρωικός πόλεμος.

Ελπήνορας
Ένας από τους συντρόφους του Οδυσσέα, που η Κίρκη τον μεταμόρφωσε σε χοίρο.

Ενανθρώπιση θεών
Η εμφάνιση των θεών στους ανθρώπους όχι με τη θεϊκή τους ιδιότητα αλλά με τη μορφή ενός ανθρώπου, χωρίς να γίνεται αντιληπτή η θεϊκή τους υπόσταση.

Εξερευνητής
Ο άνθρωπος που ασχολείται με την εξερεύνηση, με την επιτόπια έρευνα άγνωστων περιοχών.

Επιφάνεια θεών
Η εμφάνιση των θεών στους ανθρώπους με την αποκάλυψη της θεϊκής τους μορφής.

Ερμής
Γιος του Δία και της Μαίας, ο αγγελιαφόρος των θεών, που οδηγούσε τις ψυχές στον Άδη. Γι’ αυτό ονομάζεται ψυχοπομπός.

Επίθετο
Λέξη που δηλώνει ποιότητα ή ιδιότητα του ουσιαστικού που προσδιορίζει.

Επιτύμβια στήλη
Στήλη που τοποθετείται πάνω από τον τάφο.

Εύμαιος
Ο πιστός χοιροβοσκός του Οδυσσέα. Στο καλύβι του ο Τηλέμαχος αναγνώρισε τον πατέρα του.

Ευρύκλεια
Η τροφός του Οδυσσέα, την οποία είχε αγοράσει ο Λαέρτης από τον πατέρα της Ώπο για είκοσι βόδια.

Ζ

Η

Ηγεμόνας
Ανώτατος άρχοντας, μονάρχης.

Ηλέκτρα
Κόρη του Αγαμέμνονα και της Κλυταιμνήστρας.

Ήλιος
Ουράνιος θεός της Ελληνικής Μυθολογίας, η λατρεία του οποίου ήταν διαδεδομένη σε όλους τους αρχαίους λαούς. Ήταν αυτός, που ρύθμιζε την εναλλαγή της ημέρας με τη νύχτα.

Ήρα
Θεά του αρχαίου δωδεκάθεου. Γυναίκα του Δία. Ήταν προστάτιδα του ιερού θεσμού του γάμου και λατρευόταν σ’ όλη την Ελλάδα. Χαρακτηριστικό της ότι ζήλευε τον Δία.

Ηραία
Δρόμος 500 ποδιών της αρχαιότητας, δηλαδή περίπου 200 μέτρων γυναικών.

Ηρακλής
Ημίθεος, γιος του Δία και της Αλκμήνης. Προκειμένου να εξιλεωθεί για το φόνο της συζύγου ου και των παιδιών του πραγματοποίησε τους περίφημους δώδεκα άθλους.

Ηρωικό (ιδεώδες)
Το ιδανικό, το πρότυπο του ήρωα, το οποίο ανά εποχή αλλάζει ανάλογα με τα εκάστοτε θεωρούμενα ως χαρακτηριστικά του ήρωα.

Ήφαιστος
Ένας από τους θεούς του αρχαίου ελληνικού δωδεκάθεου, μεταλλουργός και προστάτης των τεχνιτών.

Θ

Θαλαμοειδείς τάφοι
Είδος τάφου που έχει σχήμα θαλάμου.

Θαλασσοπόρος
O άνθρωπος που εξερευνά νέους, θαλάσσιους δρόμους (αυτός που πορεύεται στη θάλασσα).

Θεοδοσιανά τείχη
Τα σωζόμενα μέχρι σήμερα τείχη της Κωνσταντινούπολης. Χτίστηκαν από τον Αυτοκράτορα Θεοδόσιο το 413 και οι μεταγενέστεροι αυτοκράτορες τα επισκεύασαν κι τα συμπλήρωσαν.

Θερισμός
Η κοπή και η συγκομιδή των σιτηρών, που κυρίως γίνεται κατά τους θερινούς μήνες του χρόνου.

Θέτις
Μία από τις Νηρηίδες, κόρη του Νηλέα και της Δωρίδας, σύζυγος του Πηλέα και μητέρα του Αχιλλέα.

Θήτης
Πρόκειται για την κατώτερη τάξη των ελευθέρων πολιτών, οι οποίοι στην αρχαία Αθήνα είχαν ετήσιο εισόδημα μικρότερο των 200 μεδίμνων.

Θολωτός τάφος
Υπόγειο κυκλικό ταφικό κτήριο που προορίζονταν για την ταφή ευγενών, βασιλιάδων και αρχόντων.

Θρινακία
Μυθικό νησί του Ήλιου, όπου οι σύντροφοι του Οδυσσέα έφαγαν τα ιερά βόδια.

Ι

Ιθάκη
Νησί του Ιονίου πελάγους, το οποίο ανήκει στο νομό Κεφαλληνίας, με πρωτεύουσα το Βαθύ. Ήταν η πατρίδα του Οδυσσέα.

Ίλιον
Μία από τις ονομασίες της Τροίας.

Ίππιος
Δρόμος 4 σταδίων της αρχαιότητας, δηλαδή 400 μέτρων.

Ίρις
Δευτερεύουσα θεότητα του Ολύμπου, αγγελιαφόρος των πολεμικών ειδήσεων.

Κ

Καλάι
Αλλιώς ο Κασσίτερος. Λευκό μέταλλο, στιλπνό, πολύ εύπλαστο.

Καλυψώ
Νύμφη του νησιού Ωγυγία, όπου ναυάγησε ο Οδυσσέας και λέγεται ότι τον κράτησε δέκα χρόνια.

Καμίνι
Συσκευή στο εσωτερικό της οποίας θερμαίνονται υλικά προκειμένου να υποστούν φυσικούς ή χημικούς μετασχηματισμούς.

Κάνθαρος
Είδος ποτηριού.

Κατακόμβη
Υπόγειο νεκροταφείο με δαιδαλώδεις διαδρόμους και θαλάμους. Εκεί τοποθετούσαν τους νεκρούς τους οι πρώτοι χριστιανοί την εποχή των μεγάλων διωγμών.

Καύση νεκρών
Η διαδικασία κατά την οποία έκαιγαν τις σορούς των νεκρών και τοποθετούσαν τις στάχτες τους σε αγγεία.

Κενοτάφιο
Μνημείο που έχει αναγερθεί προς τιμή εκείνων των νεκρών των οποίων οι σοροί δεν βρέθηκαν.

Κερητίζειν
Παιχνίδι που παιζόταν στην αρχαιότητα με κυρτά ραβδιά σε σχήμα κεράτων και μας παραπέμπει στο σημερινό χόκεϊ.

Κιθάρα
Έγχορδο αρχαίο μουσικό όργανο με επίπεδο τραπεζοειδές ηχείο, που κατέληγε σε δύο πλάγιους βραχίονες με τρεις έως δώδεκα χορδές , που προσδένονταν σε χορδοστάτη. Αποτελούσε εξέλιξη της λύρας.

Κίκονες
Θρακικός λαός που κατοικούσε στην ακτή μεταξύ των εκβολών του Έβρου και της Βιστονίδας.

Κίρκη
Κόρη του Ήλιου και της Περσηίδος. Κατοικούσε στο νησί Αία, όπου έφτασαν ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του μετά τη χώρα ων Λαιστρυγόνων.

Κόρφμαν Μάνφρεντ
Γερμανός αρχαιολόγος, γνωστός για τις μέχρι το 2005 ανασκαφές του στην Τροία.

Κοσμοπολίτης
O άνθρωπος που έχει ταξιδέψει πολύ και σε πολλά μέρη (ο πολίτης του κόσμου).

Κότινος
Στεφάνι από κλαδί αγριελιάς που έδιναν στους νικητές των αγώνων στην αρχαιότητα.

Κρατήρας
Μεγάλο αγγείο στο οποίο ανακάτευαν το κρασί με το νερό.

Κτερίσματα
Τα αντικείμενα που τοποθετούσαν στον τάφο μαζί με τον νεκρό. 4. Σήμα: Λίθινη επιτύμβια στήλη που τοποθετούσαν πάνω από τους λακκοειδείς τάφους.

Κύκλωπες
Τερατόμορφοι γίγαντες, που είχαν ένα μάτι στο μέτωπο. Διακρίνονταν σε Ουράνιους, σε Σικελικούς και σε Λυκιακούς.

Κύλιξ
Είδος ποτηριού που χρησιμοποιούσαν για να πίνουν κρασί.

Κύπελλο
Αγγείο που χρησιμοποιούσαν για να πίνουν.

Λ

Λαγήνι
Είδος κανάτας στο οποίο έριχναν νερό για να πλύνουν τα χέρια τους ή για να γεμίζουν με κρασί τα ποτήρια.

Λαέρτης
Πατέρας του Οδυσσέα. Με τη βοήθεια της θεάς Αθηνάς ξανάγινε νέος και βοήθησε τον Οδυσσέα να αντιμετωπίσει τους γονείς των μνηστήρων.

Λακκοειδής τάφος
Ο πιο απλός τύπος τάφου της κλασικής εποχής. Πρόκειται για λάκκο σκαμμένο στο έδαφος, ο οποίος σφραγιζόταν με πλάκες.

Λαιστρυγόνες
Λαός ανθρωποφάγων, άγριων γιγάντων.

Λάρνακα
Φέρετρο για την απόθεση των οστών ή της τέφρας του νεκρού.

Λεβέτι
Λεκάνη όπου έπλεναν τα χέρια και τα πόδια.

Λήκυθος
Αγγείο λαδιού, αρωμάτων και μύρων.

Λίχνισμα
Η διάκριση των καρπών των σιτηρών από το άχυρο.

Λύρα
Έγχορδο μουσικό όργανο της αρχαιότητας, το οποίο συνήθως είχε επτά ή εννέα χορδές.

Λωτοφάγοι
Λαός που κατοικούσε στη βόρεια Αφρική και ήταν γνωστοί για την καλλιέργεια του λωτού, φρούτου που προκαλούσε τη λήθη.

Μ

Μακρά Τείχη
Τα διπλά οχυρωματικά τείχη που ένωναν την Αθήνα με τον Πειραιά.

Μαραγκός
Ο ξυλουργός.

Μαρώνεια
Ακμαία μυκηναϊκή πόλη, που καταστράφηκε στα τέλη της εποχής του Χαλκού από τους Θράκες εισβολείς.

Μασιά
Μεταλλική λαβίδα για πυρακτωμένα κάρβουνα.

Μενέλαος
Βασιλιάς της Σπάρτης, αδελφός του Αγαμέμνονα και σύζυγος της Ωραίας Ελένης. Οργάνωσε τον Τρωικό πόλεμο για να πάρει πίσω τη γυναίκα που του άρπαξε ο Πάρης.

Μεσσήνα (Στενά της)
Θαλάσσιος δίαυλος μεταξύ ηπειρωτικής Ιταλίας και Σικελίας.

Μετανάστευση
Μετακίνηση ατόμων ή ομάδων για μόνιμη ή ημιμόνιμη εγκατάσταση σε άλλο τόπο.

Μέτοικος
Στην αρχαιότητα ονομάζονταν έτσι οι ξένοι, ελληνικής ή βαρβαρικής καταγωγής, που είχαν μετακινηθεί και εγκατασταθεί για διάφορους λόγους από την πατρίδα τους σε κάποια άλλη ελληνική πόλη.

Μήνις
Οργή, θυμός.

Μνηστήρες
Επίδοξοι γαμπροί της Πηνελόπης, οι οποίοι διεκδικούσαν την ίδια αλλά και το βασίλειο του Οδυσσέα.

Μνηστηροφονία
Ο φόνος των μνηστήρων από τον Οδυσσέα.

Μπλέγκεν Κάρολος
Αμερικανός αρχαιολόγος, ο οποίος συνέβαλε καθοριστικά στη χρονολόγηση και τη στρωματογραφική μελέτη των επάλληλων πόλεων της Τροίας.

Μυκήνες
Μυθική πρωτεύουσα των Ατρειδών, στο Αργολικό πεδίο, η οποία αποτέλεσε το κέντρο του πολιτισμού που ονομάστηκε Μυκηναϊκός μετά την ανακάλυψή του από τον Ερρίκο Σλήμαν.

Μυρμιδόνες
Αρχαίος λαός που κατοικούσε στη Φθία, κοντά στη σημερινή Θεσσαλία, και αποτελούσε το στρατό του Αχιλλέα.

Ν

Ναυσικά
Κόρη του Αλκίνοου, βασιλιά των Φαιάκων, που συνέβαλε στην επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη.

Νέμεσις
Θεϊκή οργή, που οδηγεί στην τιμωρία του θνητού.

Νέστορας
Βασιλιάς της Πύλου, ήρωας του Τρωικού πολέμου. Το όνομά του έγινε συνώνυμο του σοφού ανθρώπου.

Νηρηίδες
Θαλάσσιες νύμφες, κόρες του Νηρέα, που ζούσαν στο βυθό της θάλασσας.

Νιόβη
Κόρη του Τάνταλου και σύζυγος του Αμφίονα. Ο Απόλλωνας και η Άρτεμη σκότωσαν και τα δεκατέσσερα παιδιά της, όταν καυχήθηκε πως ήταν ανώτερη της Λητώς, της μητέρας τους, η οποία είχε αποκτήσει μόνο τους δύο παραπάνω θεούς.

Νόστος
Η επιστροφή ξενιτεμένου στην πατρίδα.

Ντέρπφελντ Γουλιέλμος
Γερμανός αρχαιολόγος, γνωστός για τις ανασκαφές του στην Τροία.

Ξ

Ο

Οδυσσέας
Μυθικός βασιλιάς της Ιθάκης.

Ολύμπια
Οι Ολυμπιακοί αγώνες της αρχαιότητας. Ήταν αφιερωμένοι στο Δία και τελούνταν κάθε τέσσερα χρόνια στην Ολυμπία.

Ομογένεια
Το σύνολο των Ελλήνων, που ζουν σε χώρες του εξωτερικού.

Οπλίτης δρόμος
Αγώνας δρόμου μεταξύ αθλητών που φορούσαν χάλκινη πανοπλία.

Ορέστης
Γιος του Αγαμέμνονα και της Κλυταιμνήστρας, αδελφός της Ηλέκτρας. Για να εκδικηθεί το θάνατο του πατέρα του, σκότωσε τη μητέρα του και τον Αίγισθο, δολοφόνο του Αγαμέμνονα.

Οστεοφυλάκιο
Μικρό κτήριο στο οποίο φυλάγονται τα οστά των νεκρών μετά την εκταφή τους.

Π

Παγκράτιο
Αγώνισμα των αρχαίων Ελλήνων που συνδύαζε πάλη και πυγμαχία.

Παλαίστρα
Ο χώρος που αγωνίζονται οι παλαιστές.

Πάλεμα
Το αγώνισμα της πάλης.

Παλιννόστηση
Ο επαναπατρισμός, η επιστροφή και μόνιμη εγκατάσταση στην πατρίδα έπειτα από μακροχρόνια απουσία.

Πανδουρίδα
Είδος αρχαϊκής λύρας.

Πάρης
Ήρωας της Ιλιάδας, γιος του Πρίαμου και της Εκάβης. Άρπαξε την Ωραία Ελένη και την έφερε στην Τροία προκαλώντας τον Τρωικό πόλεμο.

Παρομοίωση
Είναι σχήμα λόγου κατά το οποίο για να κατανοήσουμε την ιδιότητα ενός προσώπου ενός πράγματος, μιας ιδέας, το συσχετίζουμε με κάτι άλλο πολύ γνωστό που έχει την ίδια ιδιότητα σε μεγαλύτερο βαθμό. Η σύγκριση γίνεται με τις παρομοιαστικές λέξεις σαν καθώς όπως κτλ.

Πελίκη
Είδος δοχείου όπου αποθήκευαν υγρά κυρίως γάλα.

Πεντηκόντορος
Mακρύ πολεμικό πλοίο των αρχαίων Ελλήνων, που είχε 25 κουπιά σε κάθε πλευρά.

Περιγραφή
Παρουσίαση γεγονότων, εικόνων, προσώπων κ.ά με τον προφορικό ή γραπτό λόγο.

Περίδειπνο
Το γεύμα που ακολουθούσε μετά την ταφή του νεκρού.

Πηνελόπη
Σύζυγος του Οδυσσέα, πιστή σε αυτόν, και μητέρα του Τηλέμαχου.

Πιθοταφές
Ταφική πρακτική κατά την οποία έθαβαν τους νεκρούς μέσα σε πιθάρια.

Πολύφημος
Κύκλωπας με ένα μάτι, γιος του Ποσειδώνα.

Ποσειδώνας
Γιος του Κρόνου και της Ρέας, αδελφός του Δία, θεός της θάλασσας.

Πραγματικός χρόνος
Η χρονική διάρκεια που καλύπτουν τα γεγονότα μιας αφήγησης από την αρχή μέχρι το τέλος.

Προοικονομία
Αφηγηματική τεχνική όπου ο ποιητής προετοιμάζει την εξέλιξη της πλοκής του μύθου.

Προσφυγιά
Η κατάσταση του πρόσφυγα, που αναγκάζεται να εγκαταλείψει τον τόπο διαμονής του και να καταφύγει σε άλλον για λόγους πολιτικούς, οικονομικούς, θρησκευτικούς ή για να αποφύγει μια καταστροφή.

Πυγμή
Το αγώνισμα της πυγμαχίας.

Πυξίδα
Μικρό αγγείο για τη φύλαξη μικροαντικειμένων, όπως κοσμημάτων.

Ρ

Ραψωδός
Ποιητής που απάγγελνε παλαιότερα έπη με ρυθμό, κρατώντας ένα ραβδί.

Σ

Σαρκοφάγος
Μαρμάρινη, λίθινη ή πήλινη λάρνακα, μέσα στην οποία οι αρχαίοι τοποθετούσαν τους νεκρούς.

Σαρπηδόνας
Γιος του Δία και της Λαοδάμειας και εγγονός του Βελλεροφόντη. Έλαβε μέρος στον Τρωικό πόλεμο και σκοτώθηκε από τον Πάτροκλο.

Σειρήνες
Θαλάσσιες θηλυκές θεότητες, οι οποίες εικονίζονται με κεφάλι και στήθος γυναικείο και σώμα αρπακτικού πουλιού, που παγίδευαν με το μαγευτικό τραγούδι τους τούς ταξιδιώτες παρασύροντάς τους στο θάνατο.

Σκηνή
Είναι ένα συγκεκριμένης έκτασης τμήμα του κειμένου το οποίο προσδιορίζεται βάσει της αλλαγής
α) τόπου
β) προσώπου και
γ) τόπου και προσώπου

Σιδεράς
Ο τεχνίτης που κατεργάζεται το σίδερο.

Σιμόης
Ποταμός της πεδιάδας της Τροίας

Σινικό τείχος
Αμυντικό τείχος στα σύνορα Κίνας και Μογγολίας, με μήκος που υπερβάινει τα 5.000 χλμ.

Σκάμανδρος
Ποταμός της πεδιάδας της Τροίας

Σκύλλα
Θαλάσσιο τέρας, το οποίο ήταν εγκατεστημένο στον πορθμό της Μεσσήνης. Συνέτριβε τα πλοία που περνούσαν από εκεί και καταβρόχθιζε τους ναύτες τους.

Σκύφος
Είδος αρχαίου ελληνικού αγγείου με δύο λαβές που κατασκευαζόταν ανάλογα με την οικονομική δυνατότητα του κατόχου.

Σλήμαν Ερρίκος
Γερμανός επιχειρηματίας και ερασιτέχνης αρχαιολόγος. Έφερε στο φως τα ερείπια της Τροίας, των Μυκηνών, της Τίρυνθας και του Ορχομενού.

Στάδιον
Δρόμος 600 ποδιών της αρχαιότητας, δηλαδή 200 μέτρων.

Στάμνος
Αγγείο με στενή βάση και δύο χερούλια στα πλάγια που καταλήγει σε φαρδύ λαιμό. Το χρησιμοποιούσαν για τη φύλαξη ή το σερβίρισμα του κρασιού.

Στόμιο
Η είσοδος στους θολωτούς και θαλαμοειδείς τάφους.

Σχερία
Άλλη ονομασία για το νησί των Φαιάκων, τη σημερινή Κέρκυρα.

Τ

Ταυροκαθάψια
Θεαματικό αγώνισμα που συναντούμε κυρίως στη Μινωική Κρήτη και συνδέεται με ριψοκίνδυνα ακροβατικά πάνω από τον επιτιθέμενο ταύρο.

Τείχος
Ψηλό, χτιστό οχύρωμα γύρω από πόλη ή άλλη τοποθεσία ή κατά μήκος των συνόρων μιας χώρας.

Τεφροδόχος
Δοχείο όπου συγκεντρώνουν και φυλάσσουν την τέφρα του νεκρού.

Τηλέμαχος
Γιος του Οδυσσέα και της Πηνελόπης.

Τίσις
Θεϊκή τιμωρία

Τραγήματα
Ποικίλα επιδόρπια, όπως ξεροί καρποί, ξερά φρούτα, τυρί, διάφορα παστά, γλυκίσματα.

Τροία
Αρχαία πόλη της ΒΔ Μικράς Ασίας.Βρίσκεται στη θέση του σημερινού Χισαρλίκ, κοντά στα Δαρδανέλια.

Τρύγος
Η συγκομιδή ώριμων καρπών, κυρίως σταφυλιών.

Τυρρηνικά νησιά
Πρόκειται για τα νησιά Κάπρι, Πέλωρο, Σορέντο, τα οποία βρίσκονται στην Τυρρηνική θάλασσα της Ιταλίας.

Υ

Ύβρις
Η αλαζονεία, που υποδηλώνει ασέβεια και περιφρόνηση του μέτρου και των ορίων που διέπουν τις ανθρώπινες πράξεις στο πλαίσιο της τάξης του σύμπαντος.

Υδρία
Αγγείο για την αποθήκευση νερού ή κρασιού.

Φ

Φαίακες
Μυθικός λαός χώρα του οποίου θεωρείται η σημερινή Κέρκυρα.

Φαιακίδα
Ονομάζονται έτσι οι ραψωδίες ζ έως ν της Οδύσσειας γιατί αναφέρουν τα όσα έγιναν στο νησί των Φαιάκων.

Φιδίτια
Τα κοινά δείπνα των Σπαρτιατών.

Φόρμιγξ
Είδος αρχαϊκής λύρας.

Φυσερό
Συσκευή με την οποία φυσιέται αέρας για να ανάβει ή να αναζωπυρώνεται η φωτιά.

Χ

Χάλυβας
Κράμα αποτελούμενο κυρίως από σίδηρο και άνθρακα.

Χάρις
Θεότητα της αρχαιότητας, η δεύτερη γυναίκα του Ήφαιστου.

Χάρυβδη
Θαλάσσιο τέρας, προσωποποίηση της θαλασσινής δίνης.

Χισαρλίκ
Η σημερινή τοποθεσία της αρχαίας Τροίας στα ΒΔ της Μ. Ασίας.

Χρυσός
Πολύτιμο μέταλλο. Είναι το πιο ελατό και όλκιμο μέταλλο.

Ψ

Ψυκτήρας
Αγγείο με στενό κυλινδρικό σώμα που φάρδαινε καθώς ανέβαινε και έπαιρνε το σχήμα  του βολβού για να καταλήξει σε στενό χείλος. Τον γέμιζαν με κρύο νερό και τον τοποθετούσαν μέσα στον κρατήρα, για να διατηρεί δροσερό το κρασί.

Ω

Ωγυγία
Το νησί της Καλυψώς (ετυμ. < Ώγυγος = Ωκεανός)

Ωραία Ελένη
Ηρωίδα της Ιλιάδας, κόρη της Λήδας και του Δία, αδελφή των Διόσκουρων και σύζυγος του Μενέλαου. Αποτέλεσε την αιτία του Τρωικού πολέμου λόγω της ομορφιάς της.