Η ύβρις στον Παπαδιαμάντη

Το πρώτο διήγημα του συγγραφέα είναι το «Χριστόψωμο». Στο διήγημα αυτό η ύβρη και η τιμωρία που επισύρει, αποτελούν το βασικό μοτίβο της σκέψης του. Η ύβρη εμφανίζεται όταν την παραμονή των Χριστουγέννων μία πεθερά κάνει δώρο στη νύφη της ένα δηλητηριασμένο χριστόψωμο, με σκοπό να απαλλαγεί από αυτήν, επειδή τη θεωρεί άκληρη, και συμπληρώνεται από την ύβρη του γιου της, όταν αυτός, που είναι ναυτικός, επιστρέφει χωρίς να τον περιμένουν στο σπίτι του και προσπαθεί να εμποδίσει τη γυναίκα του να πάει στην εκκλησία να κοινωνήσει , για να μείνει να τον περιποιηθεί. Η νέμεσις ακολουθεί στη συνέχεια όταν ο γιος τρώει το δηλητηριασμένο χριστόψωμο που προοριζόταν για τη γυναίκα του και πεθαίνει αυτός αντί για εκείνη. Το βασικό πρόσωπο που προκαλεί την ύβρη και δέχεται την τιμωρία, είναι η πεθερά, που κατά τραγική ειρωνεία, ενώ σχεδιάζει να σκοτώσει τη νύφη που τη βλέπει ακούσια σαν αντίζηλο, σκοτώνει τελικά το γιο της, το αντικείμενο της αντιζηλίας.

Η «Φόνισσα» είναι το πιο γνωστό, ίσως, έργο του Παπαδιαμάντη: Μια γυναίκα εξήντα χρονών περίπου, χήρα, φτωχή, με τέσσερις γιους και τρεις κόρες, όταν γίνεται για τρίτη φορά γιαγιά από την πρώτη της κόρη, πνίγει τη νεογέννητη εγγονή της που είναι άρρωστη, ενώ αγρυπνά κοντά της. Στη συνέχεια πνίγει άλλα δύο κοριτσάκια σε μια στέρνα, ένα ακόμη σε ένα πηγάδι, (καθώς δεν κάνει τίποτα για να το σώσει), και τέλος ένα ακόμη νεογέννητο κοριτσάκι με τα ίδια της τα χέρια. Στο τέλος πνίγεται και η ίδια στη θάλασσα, στην προσπάθειά της να ξεφύγει από τους χωροφύλακες που την καταδιώκουν. Παράλληλα με την αφήγηση των εξωτερικών γεγονότων ο συγγραφέας παρακολουθεί και την ψυχολογική πορεία της Φραγκογιαννούς, παρουσιάζοντας τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις αναμνήσεις, τα όνειρα και την εσωτερική της πάλη, με έναν τρόπο σχεδόν συμμετρικό. Έτσι η δράση προχωράει με έναν διπλό βηματισμό, εσωτερικό και εξωτερικό συγχρόνως, δίνοντας την εντύπωση ότι αυτοί οι δύο τρόποι δράσης είναι αλληλλένδετοι και ότι ο ένας πυροδοτεί τον άλλον. Οι φόνοι δηλαδή έρχονται σαν αποτέλεσμα μιας εσωτερικής εξέλιξης, ενός βασάνου που εκτυλίσσεται και προσπαθεί να βρει τη λύση του. Με τη σειρά τους οι φόνοι αυτοί ως λύση επιτείνουν το βάσανο αυτό, και περιπλέκουν τα πράγματα τόσο πολύ, ώστε μετά τον τελευταίο φόνο η δέση (με την αριστοτελική έννοια) να είναι πλήρης, και η μόνη λύση πια να είναι η καταστροφή της ηρωίδας.


Μαρία Δέλλιου, φιλόλογος