|
Τα
χέρια μας ή τα πόδια μας μπορεί να είναι κρύα, όμως στον πυρήνα του
σώματός μας η φυσιολογική θερμοκρασία παραμένει σταθερή στους 37 οC.
Με άλλα λόγια όση θερμότητα αποβάλλεται από τις λειτουργίες του οργανισμού
(αναπνοή, κυκλοφορία αίματος, πέψη κλπ.), τόση μεταφέρεται στον οργανισμό
από τη διάσπαση των τροφίμων (μεταβολισμός) με σταθερό σημείο αναφοράς
τους 37 οC. Αυτό συμβαίνει χάρη σε ένα περίπλοκο σύστημα
του οργανισμού μας που ρυθμίζει τη μεταφορά θερμότητας, με αγωγή και
μεταφορά από τον πυρήνα - τα εσωτερικά όργανα του σώματός μας δηλαδή
- προς το δέρμα, από όπου η θερμότητα μεταφέρεται προς το περιβάλλον
κυρίως με ακτινοβολία.
Έτσι, όταν η θερμοκρασία μας ξεπερνάει έστω κατά 1 οC τη
φυσιολογική, τα αιμοφόρα αγγεία της επιδερμίδας διαστέλλονται, ώστε
να αυξηθεί η ποσότητα του αίματος σε αυτά. Με τον τρόπο αυτό μεταφέρεται
έως και οκτώ φορές μεγαλύτερο ποσό θερμότητας στο δέρμα και από εκεί
στο λιγότερο θερμό περιβάλλον. Επίσης εμφανίζεται ιδρώτας στο δέρμα,
που αποτελεί ένα άριστο σύστημα «ψύξης». Με την εξάτμιση
του ιδρώτα μεταφέρεται δεκαπλάσιο ποσό θερμότητας, από εκείνο που μεταφέρεται
από την κατανάλωση τροφοενέργειας στα κύτταρα ή την παραγωγή ενέργειας
από έντονη μυϊκή δραστηριότητα. Να γιατί κοκκινίζουμε και ιδρώνουμε
είτε όταν λιαζόμαστε στην παραλία είτε όταν γυμναζόμαστε ή δουλεύουμε
χειρωνακτικά με έντονο ρυθμό.
Στην περίπτωση που η θερμοκρασία
του σώματός γίνεται χαμηλή (υποθερμία), η διαδικασία θερμορύθμισης ακολουθεί
αντίστροφη πορεία, με σκοπό να περιοριστούν οι απώλειες από τη μεταφορά
θερμότητας προς το περιβάλλον. Συστέλλονται λοιπόν τα αγγεία του δέρματος
σε ολόκληρο το σώμα. Ανατριχιάζουμε, ώστε να εγκλωβίζεται μεταξύ των
τριχών ένα μονωτικό στρώμα αέρα, ενώ διεγείρεται ο αμυντικός στο κρύο
μηχανισμός και αισθανόμαστε ρίγος (τρεμούλα). Με τους τρόπους αυτούς
ο οργανισμός «κλείνει» τους δρόμους διαφυγής της θερμότητας.
Επίσης δίνεται εντολή και αυξάνεται η κατανάλωση (τροφο)ενέργειας στα
κύτταρα.
Η θερμοκρασία
του δέρματός μας μπορεί να αυξάνεται και ελαττώνεται παράλληλα με τη
θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Αντίθετα η θερμοκρασία του πυρήνα του
σώματός μας παραμένει σταθερή ανεξάρτητα από τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος.
Αυτό γιατί το λίπος αποτελεί θερμομονωτικό σύστημα για τη μεταφορά θερμότητας
με αγωγή μεταξύ πυρήνα και δέρματος. Το σώμα μας πάντως χάνει ενέργεια
γιατί είναι σχεδόν πάντοτε θερμότερο από το περιβάλλον. Αυτό επιδιώκουμε
να αποτρέψουμε φορώντας κατάλληλα ρούχα. Με τα ρούχα μειώνεται στο μισό
περίπου ο ρυθμός μεταφοράς θερμότητας με αγωγή και με ρεύματα μεταφοράς,
από ό,τι στο γυμνό σώμα. Όχι όμως και τη διάδοσή της με ακτινοβολία.
Το 60% περίπου των απωλειών σε κανονική θερμοκρασία και όταν δεν υπάρχουν
ρεύματα αέρα, οφείλονται στην ακτινοβολία του σώματός μας προς το περιβάλλον. |