Αρκετές φορές στο παρελθόν, για διάφορους λόγους, η θερμοκρασία της Γης έπεσε πολύ και παγετώνες πάχους εκατοντάδων μέτρων, σκέπασαν μεγάλο μέρος της επιφάνειάς της για χιλιάδες χρόνια. Έπειτα η πορεία αυτή αντιστράφηκε. Η θερμοκρασία άρχισε και πάλι να ανεβαίνει, οι πάγοι έλιωσαν σιγά-σιγά και οι κάποτε παγωμένες περιοχές έγιναν πάλι θερμές. Οι περίοδοι των παγετώνων ονομάστηκαν παγετώδεις περίοδοι και τα μεταξύ τους θερμά διαστήματα μεσοπαγετώδεις περίοδοι. Έχουν υπάρξει τουλάχιστον πέντε σημαντικές παγετώδεις περίοδοι κατά τη διάρκεια των τελευταίων δισεκατομμύριων ετών. Η πιο πρόσφατη παγετώδης περίοδος συνέβη 2,5 εκατομμύρια χρόνια πριν. Τώρα είμαστε σε μια θερμή περίοδο που έχει διαρκέσει περισσότερο από 10 000 χρόνια, διάστημα το οποίο είναι το μεγαλύτερο από πολλά προηγούμενα θερμά (μεσοπαγετώδη) διαστήματα.

Η Ευρώπη περίπου 500 000 με 350 000 χρόνια πριν.

Οι παγετώδεις και οι μεσοπαγετώδεις περίοδοι επηρέασαν τόσο τη μορφολογία του εδάφους, όσο και τη ζωή των ανθρώπων, των φυτών και των ζώων. Για παράδειγμα, όταν η Ευρώπη ήταν παγωμένη, το βάρος των παγετώνων θρυμμάτιζε τα πετρώματα και παράσερνε τους μεγαλύτερους βράχους στην άκρη, κατά μήκος της ροής τους, σχηματίζοντας σωρούς. Τέτοιοι παγετωνικοί λιθώνες συναντώνται σήμερα σε πολλά μέρη της βόρειας και της ανατολικής Ευρώπης. Όταν έλιωσαν οι πάγοι η στάθμη της θάλασσας ανέβηκε πάνω από 100 μέτρα και σκέπασε περιοχές που πρώτα ήταν στεριά, σχηματίζοντας στη Σκανδιναβία και στη βόρεια Βρετανία τα φιόρδ, ενώ στην ξηρά σχηματίστηκαν οι χιλιάδες παγετωνικές λίμνες με τις περισσότερες να βρίσκονται στο βόρειο τμήμα της ηπείρου, εκεί όπου οι παγετώνες ήταν περισσότεροι.

Η εξάπλωση των πάγων προκάλεσε μεγάλες αλλαγές και στην πανίδα και στη χλωρίδα. 'Οσα είδη δεν μπορούσαν να αντέξουν στο κρύο χάθηκαν ή μετακινήθηκαν, ενώ παρέμειναν τα πιο ανθεκτικά. Αυτό το γεγονός εν μέρει εξηγεί γιατί η Ελλάδα, που δεν σκεπάστηκε από πάγους, έχει περισσότερα από 6000 είδη φυτών, ενώ η Βρετανία που είναι μεγαλύτερη σε έκταση έχει μόνο 2500. Η ψυχρή και ξερή εποχή συνοδεύτηκε από τη μεταφορά και την απόθεση από τον άνεμο σε πολλές περιοχές της Ευρώπης στρωμάτων από ένα λεπτόκοκκο, σαν αλεύρι υλικό, που λέγεται λαις (loess) αυξάνοντας γονιμότητά του εδάφους.

Τέλος οι πάγοι ανάγκασαν τους πρωτόγονους κατοίκους της Ευρώπης να γίνουν σπουδαίοι κυνηγοί και ψαράδες και να προσαρμοστούν στο αφιλόξενο περιβάλλον (με θερμοκρασίες γύρω στους 10 ^οC το καλοκαίρι και -20 ^οC το χειμώνα), ζώντας σε σπηλιές και αργότερα, στις πιο ζεστές περιόδους, να κατασκευάζουν καλύβες. Η ανακάλυψη της καλλιέργειας της γης και των οικισμών ήλθε αργότερα.