Το αίτιο της κίνησης του αέρα ανάμεσα στους πνεύμονες και την ατμόσφαιρα είναι η διαφορά πίεσης. Έτσι, όταν η πίεση του αέρα στους πνεύμονες γίνεται μικρότερη οπό την ατμοσφαιρική, μπαίνει αέρας στους πνεύμονες (εισπνοή). Αντίθετα, όταν η πίεση του αέρα μέσα στους πνεύμονες γίνεται μεγαλύτερη από την ατμοσφαιρική, βγαίνει ο αέρας (εκπνοή).

Οι πνεύμονες, λοιπόν, μπορούν να παρομοιαστούν με αντλία αέρα.

Οι αυξομειώσεις της πίεσης στους πνεύμονες οφείλονται στη διεύρυνση και τη συρρίκνωση της θωρακικής κοιλότητας, που προκαλούνται με τη συστολή και τη χαλάρωση των μυών του θώρακα και της κοιλιάς με αποτέλεσμα την άνοδο και την κάθοδο, αντίστοιχα, του διαφράγματος. Κάθε μικρή διεύρυνση της θωρακικής κοιλότητας αυξάνει παροδικά τον όγκο των πνευμόνων και ελαττώνει την πίεση του αέρα που περιέχουν και αντίστροφα. Με άλλα λόγια ο μηχανισμός της αναπνοής βασίζεται στην αντίστροφη σχέση όγκου - πίεσης.